Nowe apteki mogć być otwierane tylko przez farmaceutów – jest zgoda dwóch izb parlamentu

Izba Senatu odrzuciła dziś wniosek o odrzucenie ustawy o zmianie ustawy – Prawo farmaceutyczne (projekt poselski) i przyjęła ją bez
czytaj dalej

Chociaż wmawiają nam, że lekarz to zawód bez przyszłości – tabuny chętnych na Uczelnie Medyczne w Polsce

Jak co roku przed maturami tzw. Drzwi Otwarte na Uczelniach Medycznych. Już "po" jest m.in. Uniwersytet Medyczny w Gdańsku a
czytaj dalej

RPO chce poznać sumienie Aptekarzy

Według doniesień medialnych w Polsce pojawiają się apteki nieprowadzące sprzedaży środków antykoncepcyjnych z uwagi na powoływanie się przez farmaceutów w
czytaj dalej

Dnia 13.04.2017 Nowelizacja Prawa farmaceutycznego ma chronić pacjentów przed wzrostem cen leków - przekonuje ministerstwo zdrowia w komunikacie opublikowanym w czwartek. Resort odniósł się w ten sposób do zarzutów, że ustawa zwana "Apteką dla aptekarza" może spowodować wzrost cen leków. Zdaniem MZ na nowych przepisach skorzystają małe, rodzinne apteki, które przegrywają w konkurencji z aptekami sieciowymi. "Rozwiązania zaproponowane w ustawie – wbrew opiniom krytyków – są korzystne dla pacjentów. Obecnie sieci aptek sztucznie obniżają ceny leków nierefundowanych (w tym leków bez recepty) i sprzedają je po cenach dumpingowych" - ocenia ministerstwo.    Dnia 24.03.2017 Do dalszego procesu legislacyjnego trafią wczoraj uchwalone przez Sejm ustawy zdrowotne: 1.Nowelizacja dostosowującą prawo o transplantacjach do wymogów UE. Nowe brzmienie ustawy o pobieraniu, przechowywaniu, i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów. Tzw. ustawa transplantacyjna dostosowuje przepisy do dyrektyw unijnych dotyczących m.in. kodowania tkanek i komórek ludzkich oraz procedur weryfikacji równorzędnych norm jakości i bezpieczeństwa przywożonych tkanek i komórek. Celem nowelizacji jest zwiększenie bezpieczeństwa biorców oraz dawców tkanek i komórek. Ustawa dotyczy m.in. utworzenia jednolitego kodu europejskiego umożliwiającego identyfikację dawcy komórek lub tkanek dystrybuowanych w UE. Reguluje też szczegółowe wymagania w zakresie monitorowania pobranych, przetworzonych, przechowywanych lub dystrybuowanych komórek, tkanek lub narządów oraz wyrobów medycznych i materiałów mających bezpośrednio kontakt z nimi. 2.Ustawa tworzącą tzw. sieć szpitali. Nowelizacja ma zapewnić pacjentom lepszy dostęp do świadczeń szpitalnych, ambulatoryjnych i rehabilitacyjnych. Chodzi też o poprawę elastyczności zarządzania szpitalami i optymalizację kosztów leczenia. Ustawa wprowadza system podstawowego szpitalnego zabezpieczenia świadczeń opieki zdrowotnej obejmujący grupy szpitali: I, II, III stopnia, onkologiczne, pulmonologiczne, pediatryczne i ogólnopolskie (np. instytuty, szpitale resortowe). Do systemu zabezpieczenia będą kwalifikowane podmioty publiczne i niepubliczne spełniające ściśle określone kryteria dotyczące zakresu i charakteru udzielanych świadczeń. Pierwsze wykazy szpitali zakwalifikowanych do sieci poznamy nie później niż do 27 czerwca. Ustawa o sieciach szpitali została uchwalona i wchodzi w życie 3.Nowelizacja ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta zwiększa prawa pacjenta w zakresie dostępu do dokumentacji medycznej oraz ochronę zawartych w niej danych osobowych i informacji o stanie zdrowia, a także doprecyzowuje przepisy dotyczące niektórych praw pacjenta, uprawnień rzecznika praw pacjenta oraz funkcjonowania wojewódzkich komisji ds. orzekania o zdarzeniach medycznych. Nowe przepisy zaczną obowiązywać 14 dni od ogłoszenia noweli.    Dnia 01.03.2017 WHO Światowa Organizacja Zdrowia ostrzega, aby sprawdzać źródła stron internetowych dostarczających informacji na temat bezpieczeństwa szczepionek. W ostatnich latach wiele stron internetowych świadczy mylące informacje dotyczące bezpieczeństwa szczepionek, wywołując falę nieuzasadnionych lęków. "Każdego dnia, dezinformacje na temat szczepionek mnożą się w internecie", mówi Isabelle Sahinovic, koordynator Vaccine Safety Net przy WHO. "To jest niebezpieczne. Musimy się upewnić, że rodzice, opiekunowie i pracownicy służby zdrowia korzystają z wiarygodnych informacji na temat szczepionek."    Dnia 06.03.2017 MZ: sytuacja dot. antybiotykoopornej bakterii New Delhi - pod kontrolą.W Polsce od 5 lat rośnie liczba zarażonych tą bakterią. New Delhi metallo-β-lactamase – enzym z grupy metalo-β-laktamaz uodparniający bakterie na wiele antybiotyków beta-laktamowych. Dotyczy to również karbapenemów, które używane były głównie do leczenia chorób powodowanych przez bakterie odporne na inne antybiotyki. Z powodu niemożliwych do opanowania infekcji bakteryjnych co roku umiera w Unii Europejskiej ponad 25 tys. osób. Tak źle z lekoopornością jeszcze nie było - ostrzega już od 3 lat Światowa Organizacja Zdrowia WHO    Dnia 18.02.2017 Sprzedaż na koniec 2016 r. całego rynku farmaceutycznego wyniosła ponad 31 700 000 000 PLN, Natomiast wartość refundacji wyniosła blisko 8 100 000 000 PLN (+2,5% do 2015roku). W styczniu 2017 sprzedaż rynku aptecznego była o 84,05 mln PLN wyższa w stosunku do sprzedaży z grudnia 2016 w którym wyniosła 2 938 mln PLN. Średnia marża apteczna w styczniu 2017r. wyniosła 26,01%. Natomiast w porównaniu do analogicznego okresu poprzedniego roku sprzedaż całego rynku zwiększyła się o 455,71 mln PLN. roku. Trwa trend wzrostu ilości klientów aptek, którzy kupują coraz więcej produktów aptecznych tj. leków, suplementów i kosmetyków    Dnia 09.02.2017 Minister Radziwiłł dla jednego z dzienników: Likwidacja NFZ to nie jest zmiana tabliczek, ale bezpośrednie wzięcie odpowiedzialności za zdrowie obywateli przez administracje państwową. Po 1 stycznia zniknie weryfikacja uprawnienia do korzystania z państwowej służby zdrowia. Nie będzie potrzebnych tylu ludzi, którzy dzisiaj się tym zajmują.     Dnia 24.01.2017 Rośnie świadomość Polaków do zgłaszania działań niepożądanych leków a czy Firmy Farmaceutyczne są z tego zadowolone? W zeszłym roku o 30 procent więcej pacjentów niż rok wcześniej, zgłosiło działania niepożądane leków do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych. Dla firm farmaceutycznych otwiera się nowy rynek zbytu - państwa afrykańskie będą mogły importować leki.



9 marzec Światowy Dzień Nerek. Czym są nerki dla człowieka? Jak żyć po ich przeszczepie?

Nerki spełniają cztery podstawowe funkcje: regulacyjną, wydalniczą, endokrynną i metaboliczną.

  • Czynność regulacyjna przyczynia się do utrzymania stałej objętości, składu i odczynu płynów ustrojowych, oraz zabezpiecza dla organizmu substancje ważne dla życia: wodę, elektrolity, glukozę i aminokwasy.
  • Czynność wydalnicza umożliwia eliminację z organizmu produktów przemiany materii (mocznik, kwas moczowy, siarczany i fosforany).
  • Czynność endokrynna, nerki wytwarzają hormony: reninę, prostaglandyny, erytropoetynę, 1,25-dihydroksycholekalcyferol.
  • Czynność metaboliczna polega na degradacji hormonów i związków aktywnych biologicznie oraz wytwarzaniu amoniaku i glikoneogenezie w szczególnych sytuacjach, np. głodu.

Budowa nerki

Nerki są parzystym narządem o kształcie fasoli położonym zaotrzewnowo po obu stronach kręgosłupa na wysokości Thl2-L3. Od strony przyśrodkowej poprzez wnękę wnika do nerki moczowód przechodzący w miedniczkę i kielichy, do których uchodzą brodawki nerkowe. W tym miejscu wchodzą też tętnica i żyła nerkowa oraz naczynia chłonne.

Na przekroju nerki można wyróżnić korę grubości ok. 1 cm i rdzeń, który składa się z 8 do 18 piramid zwróconych podstawami do granicy korowo–rdzeniowej. Szczyty piramid zakończone są brodawkami, które uchodzą do kielichów.

 

 

Jednostką czynnościową nerki jest nefron, który składa się z kłębuszka (ok. 1 miliona w nerce) i kanalika – cewki. Cewkę możemy podzielić na część proksymalną, pętlę Henlego i część dystalną, która przechodzi w cewkę zbiorczą. Na pętlę Henlego składa się proksymalna cewka prosta, ramię cienkie oraz grube ramię wstępujące. Nefrony, których kłębuszki leżą w zewnętrznej i środkowej części kory mają pętle krótkie, zaginające się w zewnętrznej części rdzenia. Nefrony kłębuszków w części przyrdzeniowej posiadają pętle długie, które dochodzą do wewnętrznej części rdzenia.

Kłębuszek nerkowy o średnicy ok. 200 um składa się z sieci naczyń włosowatych, która powstaje z podziału tętniczki doprowadzającej, a następnie łączą się one w tętniczkę odprowadzającą. Sieć naczyń włosowatych wpukla się do torebki kłębuszka (Bowmana), która zbudowana jest ze śródbłonka o spłaszczonych komórkach, błony podstawnej oraz nabłonka trzewnego.

Filtracja osocza do torebki Bowmana i powstanie moczu pierwotnego zachodzi więc przez trzy błony: śródbłonek naczyniowy z porami, błonę podstawną oraz komórki nabłonka trzewnego z porami pomiędzy podocytami. Sama błona podstawna składa się z trzech warstw: środkowej zbitej oraz luźnej, zewnętrznej i wewnętrznej.

Aparat przykłębuszkowy umieszczony w biegunie naczyniowym składa się z komórek cewkowych i naczyniowych. Część naczyniową stanowią komórki

 

 

końca tętniczki doprowadzającej i początku odprowadzającej wraz z komór-kami mezangium umieszczonymi pomiędzy nimi. Część cewkowa to komórki ramienia grubościennego, wstępującego, określane jako plamka gęsta. Komórki naczyniowe posiadają liczne ziarnistości zawierające enzym reninę.

Kanalik bliższy składa się z części krętej i prostej.

Pętla Henlego obejmuje kanalik od cewki bliższej (proksymalnej) do odcinka wstępującego grubościennego.

Kanalik dalszy składa się z odcinka wstępującego grubościennego, plamki gęstej i części dalszej krętej. Budowa komórek tej części jest typowa dla nabłonka spełniającego funkcje transportowe.

Kanalik zbiorczy ma odcinki korowy, zewnątrzrdzeniowy i wewnątrz-rdzeniowy. Nabłonek części korowej i zewnątrzrdzeniowy stanowią dwa typy komórek: główne i wtrącone. Komórki wtrącone z licznymi mitochondriami i kanaliko-pęcherzykami biorą udział w wydzielaniu jonu wodorowego (typ A) i wodorowęglanów (typ B). Komórki główne i komórki wewnątrzrdzeniowe kanalika zbiorczego są wrażliwe na hormon antydiuretyczny ADH.

Nerkowy przepływ krwi

Nerkowy przepływ krwi obok ciśnienia hydrostatycznego istotnie wpływa na filtrację (przesączanie) kłębuszkową. Pozostaje ona stała przy zmianie ciśnienia tętniczego w nerkach od 90 do 190 mm Hg. Warunkuje to autoregulacja, która ustaje, kiedy średnie ciśnienie tętnicze w nerkach spada poniżej 70 mm Hg. Tętniczka doprowadzająca kłębuszka jest tym głównym miejscem, gdzie za-chodzą autoregulacyjne zmiany oporu. Skurcz jej powoduje obniżenie nerkowego przepływu osocza i filtracji kłębuszkowej, a przeciwnie oddziałuje rozszerzenie tętniczki doprowadzającej. Skurcz tętniczek odprowadzających wywołuje spadek przepływu osocza, ale zwiększa filtrację kłębuszkową. Przeciw-nie ich rozszerzenie prowadzi do wzrostu nerkowego przepływu osocza i obniżenia filtracji kłębuszkowej. Wielkość oporu naczyniowego w tętniczkach zależy też od pobudzenia układu współczulnego i regulacji hormonalnej. Obniżenie ciśnienia krwi wywołuje odruchowy wzrost napięcia układu współczulnego, który kurczy zarówno tętniczki doprowadzające, jak i odprowadzają-ce, co wywołuje wzrost oporów naczyniowych wraz ze spadkiem filtracji kłębuszkowej. Przeciwna reakcja zachodzi przy wzroście ciśnienia z obniżeniem napięcia układu współczulnego, spadkiem oporów naczyniowych w nerkach i podniesieniem filtracji kłębuszkowej. Skurcz naczyń nerkowych i obniżenie przepływu krwi i filtracji kłębuszkowej powodują adrenalina, noradrenalina, angiotensyna II i adenozyna. Przeciwnie oddziałują prostaglandyny PGE2 oraz prostacyklina (PGI2).

Krew przepływająca przez nerki stanowi prawie 25% objętości minutowej serca. Jednak zaledwie jej część zaopatrująca miąższ nerkowy wywołuje wydalniczą funkcję nerek i określana jest jako skuteczny przepływ krwi przez nerki (ERBF – effective renal blood flow), a uwzględniając hematokryt można ocenić skuteczny przepływ osocza przez nerki (ERPF – effective renal plasma flow) . Wartość jego obliczamy na podstawie klirensu kwasu paraaminohipuro-wego (PAH) i wynosi ona 640 ml/min/1,73 m 2. ERPF można też oznaczać izotopowo stosując hipuran znakowany jodem radioaktywnym.

Filtracja kłębuszkowa

 

W filtracji (przesączaniu) kłębuszkowej (GFR – glomerular filtration rate) dochodzi do przechodzenia płynu ze światła naczynia poprzez błonę filtracyjną do torebki Bowmana. Ilość wytwarzanego moczu pierwotnego jest propor-cjonalna do przepuszczalności błony filtracyjnej i do różnicy pomiędzy ciś-nieniem hydrostatycznym a sumą ciśnienia koloidoosmotycznego i wewnątrz torebki Bowmana. Przy wyrównaniu tych ciśnień filtracja ustaje, a przy przewadze ciśnienia onkotycznego dochodzi do reabsorpcji wody. Ciśnienie hydrostatyczne wewnątrz naczyń włosowatych w głównej mierze zależy od napięcia zwieraczy przedwłośniczkowych. Budowa i struktura błony filtracyjnej są też odpowiedzialne za prawidłowe przesączanie kłębuszkowe. Główna jej składowa – błona podstawna zawiera sialoproteiny, które powodują, że ma ona ujemny ładunek elektryczny, co wywołuje odpychanie białek anionowych uniemożliwiając ich przenikanie do pramoczu. Wielkość jej porów, 2-4 nm, pozwala na filtrowanie takich substancji, jak woda, elektrolity, kreatynina, mocznik, inulina, a nawet peptydów i hormonów, jeżeli wielkość ich nie przekracza 65 000 D. Prawidłowa filtracja kłębuszkowa obu nerek wynosi średnio 125 ml/min na 1,73 m2 powierzchni ciała.

Wraz z wiekiem dochodzi do obniżenia się sprawności nerek. Filtracja kłębuszkowa u ludzi w podeszłym wieku jest obniżona z retencją niektórych egzo- i endogennych substancji.

 

Czynność kanalików

Czynność kanalików opiera się na dwóch przeciwstawnych zjawiskach: wchłanianiu i wydzielaniu.

Wchłanianie zwrotne polega na reabsorpcji wody, glukozy, sodu, potasu, wodorowęglanów z moczu pierwotnego do komórek nabłonkowych, a następnie do krwi. Wydzielanie, czyli sekrecja, np. potasu, ciał azotowych, polega na przechodzeniu ich do światła kanalika, a następnie do moczu. Oba te zjawiska w dużej mierze zależą od aktywnego transportu, do którego energię czerpią komórki z przemian metabolicznych.

Badania czynnościowe nefronu

Klirens nerkowy

Pod pojęciem klirensu nerkowego rozumiemy ilość osocza całkowicie oczyszczonego z danej substancji w ciągu jednej minuty. Wyraża on sprawność, z jaką osocze zostaje oczyszczone z danej substancji.

W oznaczaniu klirensu posługujemy się różnymi substancjami: inuliną, kwasem paraaminohipurowym, mocznikiem, kreatyniną, mannitolem, sorbitolem, wit. B12 znakowaną kobaltem radioaktywnym.

Klirens inuliny jest miarą filtracji kłębuszkowej, ponieważ ilość oczyszczonego z inuliny osocza jest równoważna objętości osocza przesączonego w tym czasie. Porównanie wielkości klirensu jakiejś substancji z klirensem inuliny mówi o zachowaniu się danej substancji w czasie przechodzenia przez nefron. W przypadku kiedy jest on równy jej klirensowi, oznacza to, że dana substancja wydalana jest wyłącznie drogą filtracji. Jeżeli klirens jest mniejszy, oznacza to, że substancja w części ulega reabsorpcji w kanaliku, a jeżeli przewyższa klirens inuliny, przemawia to za faktem, że w jej usuwaniu biorą udział zarówno filtracja, jak i wydzielanie kanalikowe. Inulina jest substancją egzogenną i utrzymanie jej stężenia na stałym poziomie w osoczu wymaga dość żmudnej procedury polegającej na podawaniu jej za pomocą ciągłego wlewu. Powszechne zastosowanie do badań klirensowych pozwalających na ocenę filtracji kłębuszkowej znalazła endogenna kreatynina, która stale znajduje się w osoczu, ponieważ jest produktem metabolizmu mięśniowego. Prawidłowa wartość klirensu kreatyniny wynosi 85-150 ml/min na 1,73 m2 . Klirens kreatyniny ulega obniżeniu z wiekiem. Badanie klirensu kreatyniny w celu oceny filtracji kłębuszkowej jest wystarczająco dokładne dla codziennej praktyki. Pozwala na ocenę postępującej niewydolności nerek, przy czym należy pamiętać, że wraz z postępem niewydolności nerek na skutek zwiększenia się wydzielania kanalikowego kreatyniny może on być fałszywie zawyżony. W tym okresie dla dokładniejszej oceny stanu filtracji kłębuszkowej posługujemy się uśrednionym klirensem kreatyniny i mocznika.

Trzeba wspomnieć, że może dochodzić do zwiększenia filtracji kłębuszkowej. Ma to miejsce przy umiarkowanym wysiłku, diecie bogatobiałkowej, w czasie ciąży oraz w zatruciu tlenkiem węgla.

Frakcja filtracyjna

Pewna część objętości osocza przepływającego przez kłębuszki zostaje przefiltrowana i tworzy mocz pierwotny. Określana jest jako frakcja filtracyjna.Prawidłowa FF wynosi 0,19, co wykazuje, że 19% osocza przepływającego przez nerki jest przesączone. FF ulega zwiększeniu w niedoborach albumin, zastoinowej niewydolności krążenia. Niskie jej wartości mogą pojawiać się w ostrym kłębuszkowym zapaleniu nerek, skrobiawicy nerek, a także podczas gorączki.

Kanalikowy transport maksymalny

Kanalikowy transport maksymalny (Tm – tubular maximum) w nerce to największa ilość danej substancji, która może być zreabsorbowana lub wy-dzielona przez kanaliki nerkowe w ciągu jednej minuty. Czynnie reabsorbowane są jony: fosforanowy, siarczanowy, aminokwasy, kwas moczowy, albuminy. Glukoza wchłaniana jest na drodze ułatwionej dyfuzji.

Substancje wydzielane przez kanalik to: penicylina, niektóre diuretyki, salicylan, kwas paraaminohipurowy (PAH) oraz tiamina, witamina B12. Każda substancja ma nerkowy próg stężenia, a więc takie stężenie, przy którym przenika ona do moczu.

Maksymalna zdolność resorpcyjna kanalików dla glukozy, TmG , u zdrowych mężczyzn wynosi 375, a dla kobiet 303 mg/min. Maksymalną zdolność wydzielniczą kanalików można oznaczać za pomocą TmP AH (kwas paraaminohipurowy); wynosi ona 70-80 mg/min. Wartości Tm są podstawą oceny wydolności aparatu kanalikowego. Obniżenie wartości Tm jest wyrazem zmniejszenia się liczby czynnych komórek kanalika lub osłabienia ich funkcji przez substancje oddziałujące na enzymy komórkowe.

Wytwarzanie moczu

Podstawowa funkcja nerek polega na wytwarzaniu moczu o składzie, który odpowiada aktualnym potrzebom organizmu. Mocz powstaje w wyniku filtracji osocza w kłębuszku nerkowym; jest to mocz pierwotny. Następnie podczas przechodzenia przez kanalik nerkowy reabsorbowana jest z niego woda oraz wchłaniane lub wydzielane poszczególne substancje: mocznik, kreatynina, glukoza, białka.

Różnica pomiędzy ciśnieniem hydrostatycznym panującym w kapilarach kłębuszka a sumą ciśnienia onkotycznego i wewnątrztorebkowego powoduje filtrację do torebki Bowmana moczu pierwotnego – pramoczu w ilości 180 l na dobę, co odpowiada filtracji ok. 130 ml/min. Z tego 99% ulega zwrotnemu wchłonięciu w kanalikach, a 1 % wydalaniu w postaci moczu. Skład jego jest taki sam, jak odbiałczonego osocza. W czasie przechodzenia przez cewki niektóre substancje zostają wchłonięte, inne wydzielone. W kanaliku bliższym ulega wchłonięciu 2/3 wody i sodu, prawie cała glukoza i potas oraz istotna część chlorków, fosforanów i aminokwasów. Wydzielane są natomiast: jon wodo-rowy, amoniak, urobilinogen oraz niektóre substancje egzogenne: np. penicylina. Proces zagęszczenia moczu odbywa się w pętlach nefronu. W tym procesie bardzo istotną rolę odgrywa układ zwielokrotniacza i wymiennika przeciw-prądowego, które powodują, że w części rdzenia na wysokości brodawki powstaje bardzo wysokie ciśnienie osmotyczne osiągające 1400 mOsm/kg H2O. W kanalikach dalszych pod działaniem hormonu antydiuretycznego nabłonek jest przepuszczalny dla wody, która dyfunduje do hiperosmotycznego rdzenia, co prowadzi do ostatecznego zagęszczenia moczu.

Nerki mają zdolność wytwarzania moczu od dziesięciokrotnie rozcieńczonego do kilkakrotnie zagęszczonego w porównaniu do molalności odbiałczonego osocza (40 do 1200 mOsm/kg H2O).

Bilans wodny organizmu

Woda przyjmowana jest głównie przez przewód pokarmowy i pochodzi też z procesów przemiany materii. Podczas utleniania pokarmów (głównie tłuszczów) wytwarza się około 300 ml wody metabolicznej. Wydalanie wody i rozpuszczonych w niej substancji zachodzi poprzez nerki, parowanie przez skórę i płuca. W ciągu doby organizm człowieka wydala z moczem 600 do 800 mOsm substancji rozpuszczonych i osmotycznie czynnych, które może usunąć już w 500 ml moczu. W ciągu doby nerki wydalają 1000 do 1500 ml płynów. Wielkość utraty drogą parowania uzależniona jest od powierzchni ciała, przemiany materii i wynosi od 500 do 1400 ml dziennie.

Dla zachowania prawidłowego bilansu wodnego człowiek powinien otrzymywać płyny w ilości wydalonej z moczem i uzupełnionej o straty zachodzące przez parowanie. Na regulację bilansu wodnego wpływają też: aldosteron, przedsionkowy peptyd natriuretyczny (ANP) i prostaglandyny (działanie natriuretyczne PGI2).

Nerkowa regulacja gospodarki elektrolitowej

Wydalanie sodu

Sód znajdujący się w ultrafiltracie ulega do 70% zwrotnemu wchłanianiu w kanaliku bliższym. Energia do tego uzyskiwana jest z ATP. Około 20% sodu ulega reabsorpcji przede wszystkim w grubym ramieniu wstępującym pętli Henlego, 2-5% w dalszej cewce krętej, a 1-2% w korowej i rdzeniowej cewce zbiorczej. Ok. 170 mmol na dobę sodu wydalane jest przez nerki, co odpowiada średniemu dziennemu spożyciu soli. Nerki mogą wydalić nawet 500 mmol sodu w ciągu doby. W ciągu doby u dorosłego człowieka przesącza się ok. 25 mol sodu, co równoważne jest 1,5 kg chlorku sodu. W błonie luminarnej cewek bliższych, które biernie transportują sód drogą dyfuzji ułatwionej, występują specjalne jego kotransportery. Z tym transportem związana jest reabsorpcja wodorowęglanów, aminokwasów, fosforanów i glukozy. Regulacja eliminacji sodu uzależniona jest od kilku czynników: wielkości przesączania kłębuszkowego, aldosteronu, przedsionkowego peptydu natriuretycznego. Ten ostatni czynnik wytwarzany przez kardiomiocyty przedsionkowe hamuje zwrotne wchłanianie sodu i wody w cewkach nerkowych. W niewydolności nerek, mimo wypadnięcia czynności części nefronów, równowaga w wydalaniu sodu zostaje utrzymana, ponieważ zachowane, pracujące nefrony wydalają coraz większą część przesączonego do nich sodu.

Wydalanie potasu

W ciągu doby organizm przyjmuje średnio 75 mmol potasu. 70 mmol wydalane jest z moczem, a 5 mmol przez przewód pokarmowy. W kłębuszku nerkowym jon potasu jest całkowicie przesączony. Może być reabsorbowany przez bierny transport na skutek różnicy potencjałów elektrycznych w kanaliku bliższym (70%) oraz czynnie w ramieniu wstępującym pętli Henlego i w niewielkich ilościach w kanaliku dalszym i zbiorczym. Aldosteron zwiększa wydzielanie potasu przez bierny i czynny transport, poprzez ułatwienie przejścia jego z przestrzeni okołokanalikowej, oraz zwiększenie przepuszczalności błony luminalnej kanalika. Stężenie potasu wewnątrz komórek cewek nerkowych zachowane jest dzięki działaniu Na + , K+-ATP-azy. W recyrkulacji potasu uczestniczy ramię zstępujące pętli Henlego. W ramieniu grubym wstępującym pętli Henlego potas jest zwrotnie wchłonięty, przez co stężenie jego w dalszej cewce krętej jest niskie. Sekrecja potasu w dalszych odcinkach cewki (dalszej, łączącej i korowej) ostatecznie określa wydalanie potasu z moczem. W rdzenio-wym odcinku cewki zbiorczej potas jest reabsorbowany. Wydzielanie potasu może być nasilone przez zwiększony przepływ płynu w cewce dalszej i zbiorczej. Kwasica powoduje zmniejszone wydzielanie potasu, a zasadowica działa odwrotnie.

Wydalanie wapnia

Wydalanie wapnia z moczem zależy od jego zapasów w ustroju. Zwykle nie przekracza ono 5 mmol/24 h, ale przy niedoborze może obniżyć się w krótkim czasie o 25%. Najwięcej (60%) reabsorbuje się go z moczem pierwotnym w kanaliku bliższym. Wchłanianie jest związane z resorpcją sodu i wody (kanalik bliższy, gruby odcinek ramienia wstępującego) i nie wymaga wtedy energii w przeciwieństwie do wapnia resorbowanego w pozostałych odcinkach kanalika. Reabsorpcję nasila parathormon (PTH) i 1,25-dihydrocholekalcyferol, a hamuje kalcytonina. Jeżeli przy diecie ubogowapniowej wydalanie wapnia wynosi poniżej 3 mmol/1, mówimy o hipokalciurii, a przy przekroczeniu 7,5 mmol/1 u mężczyzn i 6,25 mmol/1 u kobiet stwierdzamy hiperkalciurię.

Wydalanie fosforanów

Fosforany przesączane są w całości przez kłębuszki (95% z krwi) do moczu pierwotnego, ulegają zwrotnemu wchłanianiu głównie w kanalikach bliższych, zwłaszcza w przyrdzeniowych. Wydalanie ich zwiększa dieta bogatofosforanowa, głodówka, parathormon (PTH), kalcytonina. Odwrotnie oddziałują: ograniczenie spożycia fosforanów i witaminy D3, insulina, hormon wzrostu, hormony tarczycy i hiperkaliemia. Przy prawidłowym stanie PTH zwrotnie wchłania się 80% przesączonych fosforanów.

Regulacja równowagi kwasowo-zasadowej przez nerki

Mocz ma zazwyczaj odczyn kwaśny. W zależności od potrzeb organizmu może się on bardzo zmieniać: od znacznego zakwaszenia (pH 4,5) do odczynu zasadowego (pH 8,2). Zależy to od nerkowego wytwarzania jonu wodorowego, co uzależnione jest od aktywności anhydrazy węglanowej, która występuje w nabłonkach kanalików proksymalnych. Warunkuje ona wytwarzanie kwasu węglowego przez łączenie dwutlenku węgla i wody. Kwas węglowy dysocjuje do jonów wodorowych i wodorotlenowych:

H2O + CO2  H2 CO3 H+  + HCO 3

Wodorowęglany przechodzą do krwi, a jony wodorowe wymieniane na jony sodu przechodzą do moczu i tam mogą:

  • współdziałać w reabsorbowaniu wodorowęglanów z moczu pierwotnego,
  • zostać wydalone w postaci kwaśności miareczkowej,
  • wiązać się z amoniakiem i przejść do moczu jako jony amonowe.

Reabsorpcja wodorowęglanów

Filtrowane przez kłębuszki wodorowęglany osiągają stężenie identyczne jak w osoczu 25-27 mmol/1. Około 90% ulega reabsorpcji w cewce bliższej, a pozostałe 10% w grubszym ramieniu wstępującym pętli Henlego. Przesącz pierwotny zawiera 4500 mmol tych jonów, ale w moczu wydalanym przez nerki znajduje się ich od 0 do 5 mmol. Dochodzi więc do prawie całkowitego ich wchłaniania. Zasadniczą rolę w tym odgrywa jon wodorowy (H+ ). W świetle kanalika nerkowego łączy się on z jonem wodorotlenowym tworząc kwas węglowy (H2CO3). Dysocjuje on następnie do wody i dwutlenku węgla, które przechodzą do komórek nabłonka, gdzie pod wpływem anhydrazy węgla-nowej (AW) wytwarzają kwas węglowy. Kwas następnie rozpada się na jon wodorowęglowy i odtworzony zostaje jon wodorotlenowy. Jon wydzielony zostaje z powrotem do cewki. Towarzyszy temu odbudowa jednego jonu wodorotlenowego, który wraz z jonem sodowym przedostaje się do płynu śródmiąższowego, a następnie do krążenia. W ten sposób odzyskana zostaje prawie całość wodorowęglanów.

Wydalanie jonów wodorowych w postaci kwaśności miareczkowej

W moczu kanalikowym jony wodorowe mogą się przyłączyć do anionów fosforanowych, siarczanowych lub anionów kwasów organicznych. Powstające kwaśne sole, np. kwaśne fosforany wydalane są do moczu, a jon sodowy powraca do krwi Kwaśność miareczkową bada się miareczkując mocz ługiem do pH, które występuje we krwi, wcześniej eliminując z moczu wodorowęglany.

Eliminacja jonów wodorowych przez nerki w postaci jonów amonowych

W nerkach w procesie amoniogenezy (głównie z glutaminy) powstaje amoniak (NH3). Dyfunduje on łatwo do pramoczu, gdzie łączy się z jonem wodorowym wytwarzając jon amonowy  który nie dyfunduje i wydalany jest z moczem.

W postaci jonów amonowych wydalane jest 30-60 mmol jonów wodorowych na dobę.

 

Nerkowy transport substancji nieelektrolitowych

Reabsorpcja aminokwasów

Aminokwasy filtrowane są swobodnie przez kłębuszki nerkowe, a następnie wchłaniane zwrotnie prawie w całości (97%) w kanaliku bliższym. W błonach komórkowych kanalików występują kotransportery swoiste dla 7 grup amino-kwasów. Występuje rywalizacja o nie w poszczególnych grupach aminokwasów, jak też pomiędzy grupami – np. aminokwasy zasadowe hamują wchłanianie obojętnych. W schorzeniach cewek nerkowych może dochodzić do aminoacydurii, czyli wydalania z moczem aminokwasów.

Wydalanie kwasu moczowego

W ciągu doby wydalane jest 3-5 mmol (500-800 mg) kwasu moczowego. Powstaje on w czasie metabolizmu puryn i wydalany jest głównie przez nerki. W kłębuszkach filtruje się swobodnie do pramoczu, a reabsorbowany jest głównie w części krętej cewki bliższej. Reabsorpcja zwiększa się, gdy stężenie w cewce rośnie w przypadku: wzrostu stężenia w osoczu, nasilonej reabsorpcji sodu i wody (odwodnienie) oraz przy zmniejszonym przepływie płynu przez cewkę.

Wydalanie mocznika

Powstające podczas rozkładu aminokwasów grupy aminowe w pewnej części wykorzystane są do syntezy związków azotowych. W większości przekształcane są one w mocznik i następnie wydalane. Z rozpadu 3 g białka powstaje 1 g mocznika. Klirens mocznika wynosi ok. 75 ml/min, co przemawia za tym, że w części ulega wchłanianiu zwrotnemu w kanalikach, ponieważ jest niższy od klirensu inuliny. Ściany poszczególnych odcinków kanalików są różnie przepuszczalne dla mocznika. Łatwo przechodzi on do tkanki śródmiąższowej w kana-liku bliższym i zbiorczym, a trudniej w pozostałych jego odcinkach. Ma to wpływ na wzrost molalności rdzenia nerki, a przez to oddziałuje na zagęszczenie moczu.

Reabsorpcja glukozy

Kłębuszki swobodnie filtrują glukozę. Wchłanianie zwrotne zachodzi w począt-kowej1/3 kanalika bliższego. Zdolność reabsorpcji glukozy w kanalikach zostaje przekroczona, kiedy stężenie glukozy we krwi osiągnie 10 mmol/1 (180 mg%).

Wartość tę określamy jako próg nerkowy. Po jego przekroczeniu glukoza pojawia się w moczu. Przy dalszym wzroście stężenia glukozy we krwi – po przekroczeniu 14,5 mmol/1 (260 mg%) wydalanie glukozy z moczem jest wprost proporcjonalne do stężenia w osoczu. Glukoza przechodząc do dalszych części nefronu wywołuje diurezę osmotyczną, która może spowodować odwodnienie z następową utratą znacznej ilości sodu i źle leczona może wywołać śpiączkę hiperosmolarną.

Wewnątrzwydzielnicza funkcja nerek

Nadnercze, gruczoł nadnerczowy (łac. glandula suprarenalis lub glandula adrenalis) – parzysty, niewielki (waga od 10 do 18 gramów) gruczoł wydzielania wewnętrznego położony zaotrzewnowo na górnym biegunie nerki. Nadnercza zbudowane są z kory i rdzenia. Kora składa się z 3 warstw: kłębkowatej, pasmowatej i siateczkowatej. Warstwa kłębkowata wytwarza mineralokortykosteroidy, z których najważniejszym jest aldosteron. Głównym czynnikiem stymulującym wydzielanie aldosteronu jest angiotensyna II. Aldosteron zwiększa wchłanianie zwrotne sodu i wydalanie potasu w kanalikach dalszych i zbiorczych nerki. W warstwie pasmowatej syntetyzowane są glikokortykosteroidy. U człowieka najważniejszym glikokortykosteroidem jest kortyzol. Kortyzol powoduje rozpad białek, zwiększa wytwarzanie glukozy w wątrobie na drodze glukoneogenezy, hamuje reakcje odpornościowe i alergiczne, wywiera „przyzwalające” działanie dla amin katecholowych w obrębie naczyń krwionośnych i w tkance tłuszczowej. Warstwa siateczkowatą jest źródłem steroidów płciowych: dehydroepiandrosteronu i androstendionu. W rdzeniu nadnerczy syntetyzowane są katecholaminy: adrenalina i noradrenalina. Aminy katecholowe zwiększają ciśnienie tętnicze krwi, rozszerzają oskrzela, zwiększają stężenie glukozy i wolnych kwasów tłuszczowych we krwi.

Rdzeń nadnerczy wytwarząc katecholaminy, stale wydziela do krwi niewielkie ilości adrenaliny, natomiast wszelkie stany emocjonalne (np. gniew, strach) powodują nagłe wydzielanie do krwi dużej jej ilości. Hormony wydzielane przez korę nadnerczy utrzymują równowagę wodno-mineralną organizmu, pomagają również w sytuacji długotrwałego stresu, podnoszą stężenie glukozy we krwi.

Wydalanie moczu

W wydalaniu moczu można wyróżnić 3 etapy:

  1. Przechodzenie moczu przez górne drogi moczowe (kielichy, miedniczki
    • moczowody).
  2. Zbieranie się moczu w pęcherzu.
  3. Odprowadzanie moczu przez cewkę.

Mocz wydostaje się z brodawki piramid do kielichów, następnie przepływa do miedniczki, która zwęża się ku dołowi i przyśrodkowo przechodzi w moczowód. Ściany kielichów, miedniczek i moczowodów od wewnątrz wyścieła nabłonek przejściowy. Nad nim leży tkanka wiotka i sprężysta, a na zewnątrz od niej znajdują się włókna mięśniowe gładkie, spiralne i podłużne nie tworzące określonych warstw.

Moczowody o kształcie cylindrycznym mają długość około 30 cm, biegną w dół i wchodzą do dna pęcherza. Na ich przebiegu występują trzy zwężenia: w miejscu połączenia z miedniczką, skrzyżowania z naczyniami biodrowymi i przy przejściu przez ścianę pęcherza.

Warstwa wewnętrzna błony mięśniowej kielichów i miedniczki nerkowej dzięki bardzo specyficznej budowie stanowi swoisty rozrusznik rozpoczynający falę perystaltyczną biegnącą od nerki. Fala skurczowa pojawia się co 6 do 20 s i przesuwa do pęcherza ok. 4 ml moczu. Na górne drogi moczowe oddziałuje autonomiczny układ nerwowy. Stymulacja zakończeń -adrenergicznych nasila perystaltykę, a -adrenergicznych hamuje ją.

Mocz ciągle spływa moczowodami do pęcherza, który jest workiem mięśniowym i stanowi jego zbiornik. Błona mięśniowa pęcherza zbudowana jest z nieregularnie ułożonych włókien mięśniowych gładkich z przewagą w wewnętrznej i zewnętrznej warstwie włókien podłużnych. Ściana pęcherza jest mięśniem wypieraczem, którego skurcz powoduje opróżnienie pęcherza i wydalenie moczu. W miejscu przejścia pęcherza w cewkę moczową występuje zwieracz wewnętrzny zbudowany z mięśni gładkich, oraz zwieracz zewnętrzny utworzony z włókien prążkowanych.

W funkcji pęcherza wyróżniamy fazę napełnienia i opróżnienia. W fazie napełnienia dochodzi do zwiotczenia mięśnia wypieracza i napięcia zwieraczy. Pierwsze, przemijające uczucie parcia pojawia się, kiedy pęcherz moczowy osiągnie wypełnienie 100 ml, a ciśnienie w pęcherzu uzyskuje wartość do-prowadzającą do jego opróżnienia (3-4 razy na dobę), kiedy zgromadzi się w nim 400 ml moczu. W tym momencie pod wpływem bodźców powstających w korze mózgowej i przekazywanych przez rdzeń dochodzi do skurczu wypieraczy, rozluźnienia zwieraczy i mocz jest wydalany przez cewkę moczową na zewnątrz.

Odpowiednie rozciągnięcie pęcherza stymuluje odruchowo krzyżowe neurony przywspółczulne, a hamuje neurony współczulne. U dorosłych krzyżowy ośrodek oddawania moczu nadzorowany jest przez centra podkorowe w moście, które koordynują pracę wypieracza i zwieraczy.

Czynność dolnych dróg moczowych w przeciwieństwie do górnych przebiega z udziałem świadomości.

 

WPŁYW WYSIŁKU FIZYCZNEGO NA CZYNNOŚĆ NEREK

 

Wysiłek fizyczny wpływa na funkcje nerek, a zależność pomiędzy wzmożoną czynnością mięśni a działaniem tego narządu znana jest od dawna. Pierwszymi zmianami, jakie obserwuje się, jest zmniejszenie ilości oddawanego moczu.

Spadek diurezy występuje nawet podczas niewielkiego wysiłku już przy 50 W. W czasie dużego obciążenia diureza minutowa może obniżyć się do 0,5 ml i nie wzrasta przez wiele godzin.

Efekt antydiuretyczny zależy też od pozycji ciała, w jakiej wysiłek jest wykonywany -jest mniejszy w pozycji leżącej.

Za spadek diurezy podczas wysiłku fizycznego odpowiedzialne są głównie zmniejszenie filtracji kłębuszkowej i wzrost zwrotnego wchłaniania kanalikowe-go wody. Zmniejszenie filtracji kłębuszkowej (GFR) podczas wysiłku jest następstwem regionalizacji krążenia, co prowadzi do ograniczenia nerkowego przepływu krwi (RBF). W intensywnym wysiłku przepływ przez nerki (RBF) może zmniejszyć się o 30- 40%, co jest szczególnie interesujące wobec prawie czterokrotnego zwiększenia pojemności minutowej serca w tej sytuacji. Opisywane zjawisko jest wywołane skurczem doprowadzających i odprowadzających tętniczek kłębuszkowych, za co odpowiada głównie stymulacja układu sympatycznego oraz wzrost stężenia noradrenaliny i angiotensyny. Pomimo obniżenia przepływu krwi (RBF) w czasie ćwiczeń o rosnącym obciążeniu filtracja kłębuszkowa (GFR) jest ochraniana aż do chwili osiągnięcia przez nie najwyższego obciążenia.

Wielkość GFR utrzymywana jest przez mechanizm autoregulacji nerkowej, który powoduje, że w miarę zmniejszenia przepływu krwi przez nerki coraz większa część osocza ulega oczyszczeniu, co prowadzi do znacznego zwiększenia frakcji filtracyjnej (FF) z 15% do 25%. Frakcja filtracyjna wzrasta przy większym wzroście oporów tętniczek odprowadzających w porównaniu do doprowadzających kłębuszka, wywołuje to wzrost ciśnienia hydrostatycznego w kłębuszku. Kiedy ćwiczenia osiągną znaczną intensywność, filtracja kłębuszkowa ostatecznie obniża się.

Zmniejszenie diurezy obserwowane jest po większych wysiłkach sportowych: długodystansowe biegi, piłka nożna, wielogodzinne zawody kolarskie, boks. W czasie biegu narciarskiego na dystansie 85 km dochodzić może do zmniejszenia przepływu krwi przez nerki o 50% i spadku filtracji kłębuszkowej nawet o 39%.

Przy wykonywaniu ćwiczeń nie wymagających większego wysiłku paradoksalnie dochodzi do wzrostu diurezy i wydalania sodu.

Niewielki wysiłek u ludzi z umiarkowanym uszkodzeniem nerek może prowadzić do spadku GFR. U takich chorych podczas wysiłku wywołującego częstość skurczów serca 100/min następuje obniżenie filtracji kłębuszkowej o 33%, podczas gdy poddawani takiemu samemu obciążeniu ludzie zdrowi nie wykazują zmian w wartościach GFR.

Wysiłek zmienia aktywność układu renina-angiotensyna-aldosteron. Aktywność reninowa osocza ulega znacznemu zwiększeniu tylko przy dużym wysiłku, natomiast poziom aldosteronu ulega istotnemu wzrostowi nawet przy ćwiczeniach o niewielkiej intensywności. Może to być następstwem wzrostu stężenia potasu we krwi, jakie jest obserwowane w czasie ćwiczeń z niewielkim obciążeniem.

W czasie wysiłku dochodzi do zmian składu moczu. Nerka normalnie wytwarza mocz o osmolalności 300 mOsm/kg H2O. Przy znacznym odwodnieniu ulega on zagęszczeniu osiągając poziom 1200 mOsm/kg H2O, a przy przewodnieniu wraz z produkcją tzw. wolnej wody osmolalność moczu może spadać nawet do 65 mOsm/kg H2O. Krótkie, wyczerpujące ćwiczenia o umiarkowanej intensywności powodują wzrost osmolalności moczu o ok. 40 mOsm/kg H2O. Natomiast bardzo intensywne ćwiczenia zmniejszają funkcję kanalików, co prowadzi do obniżenia osmolalności. Wzrost osmolalności związany jest z podniesieniem stężenia wazopresyny.

W czasie wysiłku zmniejsza się w moczu wydalanie sodu, chlorków, siarczanów, fosforanów oraz amoniaku i azotu. Ilość wydalanej kreatyniny wzrasta, ale w związku ze zmniejszeniem diurezy klirens kreatyniny nie wykazuje istotnych zmian.

Podobnie dochodzi do wzrostu wydalania potasu. Wpływa na to pod-niesienie stężenia aldosteronu we krwi podczas długotrwałego wysiłku, co powoduje z jednej strony wzrost zwrotnego wchłaniania sodu i zmniejszenie reabsorpcji potasu w kanalikach nerkowych. Na wzrost stężenia potasu w moczu może też mieć wpływ zakwaszenie krwi w czasie wysiłku.

Po długotrwałym wysiłku u większości ludzi zdrowych występuje białkomocz (białkomocz wysiłkowy). Nasilenie jego jest jednak cechą indywidualną. Określona intensywność wysiłku u jednych może wywoływać białkomocz, a u innych nie musi go prowokować. Po znacznych sportowych wysiłkach białkomocz występuje prawie u każdego zawodnika. W jednym z badań u 137 zdrowych ludzi po 3-godzinnym wysiłku zakończonym 1000–metrowym biegiem, tylko u 7 osób nie wykazano białka w moczu. Młode osoby, u których nie stwierdzono objawów choroby nerek, wykazały wzrost wydalania albumin ze spoczynkowego 6,5 ug/min do 24 ug/min po wysiłku trwającym 25 minut (częstość skurczów serca 155/min). Za wystąpienie tego zjawiska odpowiedzialna jest przede wszystkim zwiększona przepuszczalność błony podstawnej kłębuszka. Przypuszcza się, że występuje częściowe hamowanie reabsorpcji kanalikowej białek normalnie przenikających przez błonę filtracyjną. Najczęściej w moczu pojawiają się albuminy, ale mogą też wystąpić globuliny i transferryna.

Warto podkreślić, że białkomocz powysiłkowy częściej występuje u ludzi chorych na cukrzycę.

Po intensywnych, długo trwających ćwiczeniach u sportowców i u wojskowych po długotrwałych marszach pojawia się hemoglobinuria, określana niekiedy hemoglobinurią marszową. Początkowo przypuszczano, że jest ona następstwem uwalniania hemoglobiny z krwinek czerwonych niszczonych mechanicznie w naczyniach stopy. Obecnie sądzi się, że jest to konsekwencją urazów tylnej ściany pęcherza w obrębie trójkąta moczowo-płciowego i dlatego zaleca się pozostawienie pewnej ilości moczu w pęcherzu, aby zapobiec temu zjawisku.

Żelazo uwalniane z hemoglobiny uszkadza kanaliki nerkowe. Intensywny trening zwłaszcza z odwodnieniem może wywołać rabdomiolizę z wydzieleniem do krwi mioglobiny, która jest toksyczna dla nerek. Pojawienie się czerwonego, lakierowego, moczu może być sygnałem takiego zagrożenia.

W schyłkowej niewydolności nerek (klirens kreatyniny < 10 ml/min) chorzy są utrzymywani przy życiu leczeniem nerkozastępczym: przeszczepieniem nerki i dializoterapią (dializa otrzewnej i hemodializa). Wielu spośród tych chorych charakteryzuje się ograniczoną sprawnością ruchową, a często nie są oni zdolni nawet do samoobsługi.

Istotną poprawę stanu ogólnego przynoszą rehabilitacyjne ćwiczenia wysiłkowe (dobierane indywidualnie), którym chorzy mogą być poddawani miedzy dializami, a nawet w trakcie ich trwania. Ćwiczenia te zwiększają sprawność układu krążenia, jednocześnie przynoszą poprawę metabolizmu oraz funkcji mięśni i nie nasilają stanu mocznicowego.

Nerki spełniają w organizmie cztery podstawowe funkcje: regulacyjną, wydalniczą, endokrynną i metaboliczną. Podstawową jednostką funkcjonalną jest nefron. W nefronach wytwarzany jest mocz, który powstaje poprzez filtrację osocza w kłębuszkach i reabsorpcję wody oraz wydalanie lub wchłanianie poszczególnych substancji w kanaliku nerkowym.

Funkcje kłębuszka oceniamy klirensem inuliny czy kreatyniny (80-150 ml/min). Wchłanianie i wydalanie poszczególnych substancji określa się badając maksymalny transport kanalikowy (Tm), który wynosi odpowiednio dla glukozy 375 mg/min i kwasu paraaminohipurowego 70-80 mg/min.

Nerki odgrywają podstawową rolę w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej poprzez reabsorpcję wodorowęglanów i wydalanie jonów wodorowych, oraz w regulacji gospodarki elektrolitowej usuwając z organizmu sód, potas, wapń i fosfor.

Mocz po przejściu przez górne drogi moczowe, kielichy, miedniczkę i moczowody zbiera się w pęcherzu, skąd na zewnątrz odprowadzany jest przez cewkę. Przemieszczanie się moczu w ilości ok. 4 ml zachodzi za pomocą fali skurczowej inicjowanej co 6-20 sekund w błonie mięśniowej kielichów i miedniczki.

Wysiłek fizyczny wpływa na funkcję nerek. Pierwszymi zmianami, jakie obserwuje się, jest zmniejszenie ilości oddawanego moczu, szczególnie przy dużym wysiłku. Dochodzi również do spadku wydalania sodu, chlorków, siarczanów, fosforanów oraz amoniaku i azotu, natomiast wzrasta eliminacja kreatyniny i potasu.

Po długotrwałym wysiłku u większości zdrowych ludzi występuje białkomocz, za co odpowiedzialna jest zwiększona przepuszczalność błony podstawnej kłębuszka, lub być może hamowanie reabsorpcji białek w kanalikach. Może też pojawiać się hemoglobinuria i mioglobinuria.

U ludzi w schyłkowej niewydolności nerek leczonych dializami ćwiczenia fizyczne nie nasilają stanu mocznicowego, a poprawiają sprawność układu krążenia oraz funkcję, strukturę i metabolizm mięśni.

 

O Transplantacji nerki możesz przeczytać tutaj

 

Po przeszczepieniu nerki – jak żyć ?

 

Korzyści

Przeszczepienie nerki nie leczy niewydolności nerek własnych; jest jedną z możliwości terapii zastępczej, kiedy ustaje ich funkcja. Jeśli zostanie zaplanowane odpowiednio wcześnie, istnieje możliwość otrzymania przeszczepu nerki jeszcze przed rozpoczęciem dializoterapii (tzw. przeszczepienie z wyprzedzeniem). W przypadku pacjentów już dializowanych umożliwia zaprzestanie dializoterapii. Po przeszczepieniu nerki biorca może powrócić do pracy zawodowej i uprawiania hobby, zwiększa się witalność i poprawia jakość życia. Kobiety po spełnieniu pewnych warunków mogą planować macierzyństwo. W większości przypadków przestają obowiązywać ścisłe ograniczenia dietetyczne i dotyczące ilości spożywanych płynów. Poprawia się więc zdecydowanie jakość życia, a pacjenci po skutecznym przeszczepieniu nerki żyją statystycznie dłużej niż pacjenci dializowani.

 

Ryzyko i powikłania

 

Każda terapia wiąże się z pewnym ryzykiem wystąpienia powikłań. Informacje na ten temat zawiera formularz świadomej zgody, który otrzymujesz z chwilą kwalifikacji do przeszczepienia i podpisujesz przed samym zabiegiem operacyjnym. Zespół lekarzy i pielęgniarek dołoży wszelkich starań, aby ryzyko to zmniejszyć do minimum. Z Twojej strony ważne jest natomiast przestrzeganie zaleceń dotyczących zdrowego trybu życia oraz informowanie zespołu przeszczepowego o niepokojących objawach, o których mowa w dalszej części książeczki. Przyspieszy to powrót do normalnego, aktywnego życia.


ZAKAŻENIA (INFEKCJE) PO PRZESZCZEPIENIU

Stosowanie immunosupresji jest konieczne, aby zapobiec odrzucaniu przeszczepionego narządu, jednak wiąże się ze zwiększoną podatnością na infekcje. Są one różne w zależności od czasu, jaki upłynął od przeszczepienia. Najważniejsze z tych zakażeń, częstsze lub przebiegające odmiennie u osób po przeszczepieniu narządu, omówiono pokrótce poniżej. Zakażenie wirusem cytomegalii (CMV) jest jednym z najczęściej występujących zakażeń wirusowych po przeszczepieniu narządu, przy czym największe ryzyko zachorowania do-tyczy pierwszych 6 miesięcy po przeszczepieniu. O chorobie mogą świadczyć takie objawy jak: osłabienie, zmęczenie, bóle stawów, mięśni, stany podgorączkowe, poty nocne, bóle głowy, bóle brzucha, biegunka. Leczenie wymaga przyjęcia do szpitala, leki przyjmuje się wpierw dożylnie, a potem doustnie przez kilka tygodni.

 

Zakażenie wirusem opryszczki (herpes) przebiega pod postacią opryszczki na wargach, owrzodzeń w jamie ustnej (bolesność przy przełykaniu), pęcherzyków i owrzodzeń na zewnętrznych narządach płciowych. Zwykle przebieg jest łagodny, ale możliwe jest zajęcie oczu i wirusowe zapalenie płuc, co wymaga przyjęcia do szpitala. Leki podaje się doustnie lub dożylnie.

 

Pamiętaj!

 

  • unikaj całowania się i seksu oralnego z osobami z opryszczką wargową
  • unikaj współżycia płciowego z osobami z opryszczką narządów płciowych
  • okolice ciała pokryte pęcherzykami powinny być czyste i suche
  • myj dokładnie ręce po dotknięciu zmienionych okolic ciała
  • noś luźną odzież, aby unikać drażnienia chorych okolic ciała

 

Półpasiec przyjmuje postać zmian skórnych o charakterze zaczerwienienia skóry i charakterystycznie pasmowato ułożonych pęcherzyków, które pojawiają się na plecach, na biodrze, klatce piersiowej, i którym towarzyszy ból. Występuje u tych, którzy chorowali na ospę wietrzną (ten sam wirus wywołuje ospę wietrzną i półpasiec, przy czym pierwsze zachorowanie przyjmuje postać ospy, kolejne – półpaśca). W razie zauważenia takich zmian na skórze należy skontaktować się z zespołem przeszczepowym.

Na ospę wietrzną zwykle chorują dzieci, przebyta ospa daje odporność immunologiczną chroniącą przed kolejnym zachorowaniem na ospę, ale nie przed półpaścem. W przebiegu ospy na całym ciele pojawia się stopniowo wysypka w postaci rumienia i małych pęcherzyków. Jeśli nie chorowałeś w dzieciństwie na ospę i doszło do kontaktu z chorym należy poinformować o tym niezwłocznie zespół przeszczepowy, nie czekając na wystąpienie objawów.

Grzybica (w zasadzie jedna z postaci grzybicy – kandydoza) – jest wywołana najczęściej grzybami Candida, które mogą wywoływać różne powikłania u biorców przeszczepów nerkowych, najczęściej w jamie ustnej, przełyku, ale także (rzadziej) infekcje rany, dróg moczowych, dróg oddechowych. Najgroźniejsza jest infekcja krwi, która wymaga leczenia dożylnego lekiem przeciwgrzybiczym w szpitalu. W jamie ustnej mogą pojawić się tzw. pleśniawki: białe, plamkowate naloty na języku i policzkach, zwykle bolesne, z towarzyszą-cym często bólem przy przełykaniu. Grzybica pochwy powoduje świąd okolic intymnych i upławy. Jeśli wystąpią podobne objawy, należy zgłosić się do swojego lekarza pierwszego kontaktu (lub ginekologa, jeśli objawy dotyczą narządu rodnego).

Infekcja pneumocystą – drobnoustrojem grzybopodobnym, który bytuje w płucach u ludzi zdrowych; u osób otrzymujących leki immunosupresyjne może on powodować zapalenie płuc. Jeśli wystąpi kaszel i gorączka, które utrzymują się dłużej niż przy przeziębieniu, skon-taktuj się z zespołem przeszczepowym. Przez pierwsze 6 miesięcy po przeszczepieniu nerki będziesz otrzymywać leki zapobiegające tej infekcji.

Zakażenie rany – jeśli wystąpi zaczerwienienie, bolesność, obrzęk, wyciek z rany operacyjnej należy skontaktować się z zespołem przeszczepowym.

Zakażenie w drogach moczowych

Jeśli zauważysz:

  • zmętnienie moczu lub zmniejszenie ilości moczu
  • gorączkę
  • dyskomfort lub ból w okolicy nerki przeszczepionej
  • parcie na mocz, ból przy oddawaniu moczu, uczucie niecałkowitego opróżnienia pęcherza moczowego po zakończeniu oddawania moczu skontaktuj się z zespołem przeszczepowym. Po pobraniu niezbędnych badań krwi i moczu Twój lekarz podejmie decyzję o doustnej lub dożylnej antybiotykoterapii.

Zakażenie ujścia skórnego cewnika do dializ otrzewnowych

Jeśli przed przeszczepieniem byłeś/byłaś dializowany/a otrzewnowo, cewnik do dializy może być utrzymany jeszcze przez 2–3 miesięcy po przeszczepieniu. Trzeba pamiętać o pielęgnacji tego ujścia (używa się często angielskiego określenia exit site), tak jak w okre-sie dializ otrzewnowych. W razie zaczerwienienia skóry wokół miejsca wyjścia cewnika, pojawienia się wydzieliny, niezależnie od jej charakteru, bólu w tej okolicy należy skontaktować się z pielęgniarką koordynującą.


INNE CZĘSTE PROBLEMY PO PRZESZCZEPIENIU NERKI

Odrzucanie nerki przeszczepionej

Twój układ immunologiczny rozpoznaje bakterie i wirusy jako obce dla organizmu i stosownie reaguje przeciwko nim; niestety, w ten sam sposób „widzi” przeszczepioną nerkę. Odrzucanie nerki to próba zniszczenia jej przez Twój układ immunologiczny. Leki immunosupresyjne, które Ci przepisano mają za zadanie temu zapobiegać. Dlatego muszą być stosowane przez cały czas działania przeszczepionej nerki.

Odrzucanie może wystąpić pomimo stosowania leków immunosupresyjnych, szczególnie w ciągu pierwszych 6 miesięcy po przeszczepieniu.

Leczenie odrzucania wymaga hospitalizacji i polega na podawaniu steroidów w zwiększonych dawkach, zwiększeniu dawek dotąd stosowanych leków immunosupresyjnych, ewentualnie na czasowym zastosowaniu dodatkowych leków. Odrzucanie nie zawsze oznacza niewydolność nerki przeszczepionej. Większość epizodów wcześnie wykrytego odrzucania jest w pełni odwracalna pod warunkiem odpowiedniego leczenia.

Należy zwrócić uwagę na następujące objawy:

  • ból lub dyskomfort w okolicy nerki przeszczepionej
  • osłabienie
  • gorączka
  • zmniejszenie ilości oddawanego moczu
  • obrzęki kończyn dolnych
  • nagły przyrost masy ciała
  • wzrost ciśnienia krwi

Możliwe jest bezobjawowe odrzucanie nerki. Występuje wówczas jedynie pogorszenie czynności wydalniczej nerki przeszczepionej widoczne w badaniach laboratoryjnych. Jest to jeden z powodów, dla których badania oceniające funkcję nerki przeszczepionej powin-ny być regularnie powtarzane.

Opóźniona czynność nerki przeszczepionej (często używany skrót – DGF)

Nerka przeszczepiona może nie podjąć funkcji natychmiast, wówczas biorca musi być dializowany jeszcze przez pewien czas po przeszczepieniu. Może to trwać od kilku dni do kilku tygodni. Czas do powrotu czynności nerki jest różny dla różnych biorców, zależy od bardzo wielu czynników, ale opóźniona czynność nerki nie musi oznaczać jej złej czynności w przyszłości.

Cukrzyca

Glukoza jest głównym źródłem energii dla organizmu. Gdy nie jest prawidłowo przyswajana przez komórki i występuje niedobór insuliny, rozwija się cukrzyca. Sprzyjają temu niektóre z leków immunosupresyjnych. Początek tzw. cukrzycy potransplantacyjnej jest z reguły łagodny. Objawy które powinny wzbudzić podejrzenie cukrzycy to: zmęczenie, zwiększenie ilości oddawanego moczu, pragnienie, zaburzone widzenie, utrata masy ciała. W razie wystąpienia powyższych objawów poinformuj o tym zespół przeszczepowy. Stężenie glukozy we krwi będzie regularnie monitorowane. Ryzyko wystąpienia cukrzycy może zmniejszyć redukcja dawek leków immunosupresyjnych, unikanie przyrostu masy ciała, dieta z ograniczeniem cukrów prostych. W leczeniu, zwłaszcza bezpośrednio po przeszczepieniu, może być potrzebna insulina, później indywidualnie decyduje się o możliwości leczenia lekami doustnymi. Jeśli cukrzyca występowała przed przeszczepieniem konieczna jest zwykle modyfikacja leczenia.

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze jest częstym powikłaniem po przeszczepieniu nerki, zwłaszcza we wczesnym okresie, dlatego też ciśnienie krwi powinno być często monitorowane. Nadciśnienie tętnicze zwiększa ryzyko udaru mózgu oraz zawału serca. Może przebiegać bezobjawowo, ewentualnie z bólami głowy czy zaburzeniami widzenia.

Przyczynami nadciśnienia tętniczego po przeszczepieniu nerki mogą być: przewodnienie, zwężenie tętnicy nerkowej nerki przeszczepionej, ostre odrzucanie, wpływ niektórych leków immunosupresyjnych. W leczeniu stosuje się często jednocześnie kilka leków obniżających ciśnienie tętnicze krwi, w tym leki odwadniające w razie przewodnienia. Istotne jest, aby nie zmieniać leków obniżających ciśnienie bez porozumienia z zespołem przeszczepowym.

Niepokój

We wczesnym okresie po przeszczepieniu (w trakcie pobytu w szpitalu lub po wypisie) mogą występować reakcje depresyjne lub stany lękowe. Mogą być odpowiedzią organizmu na stres towarzyszący całej akcji przeszczepowej, w tym operacji, ale również na nową sytuację życiową. Mamy nadzieję, że informacje zawarte w tej książeczce pomogą odnaleźć się w tej nowej sytuacji. Biorcy oraz osoby bliskie przechodzą odpowiednie szkolenie od-nośnie leków, stylu życia i diety w czasie hospitalizacji związanej z przeszczepieniem. Przed wypisem ze szpitala upewnimy się, że wiesz, jak poradzić sobie z typowymi problemami po przeszczepieniu oraz jak uzyskać pomoc w razie potrzeby.

LEKI

Leki immunosupresyjne muszą być stosowane nieprzerwanie. Niezależnie od czasu, jaki upłynął od przeszczepienia, nerka przeszczepiona może być rozpoznana jako ciało obce i narażona na odrzucenie, zatem ani leki immunosupresyjne ani ich dawki nie mogą być zmieniane bez porozumienia z zespołem przeszczepowym. W większości przypadków zażywanie tych leków rozpoczyna się w trakcie pobytu w szpitalu.

Zasady przechowywania leków:

  • przechowuj leki w oryginalnych opakowaniach, szczelnie zamknięte
  • przechowuj leki w chłodnym i suchym miejscu, nie narażonym na bezpośrednie promienie słoneczne
  • nie przechowuj leków w łazience, gdzie ciepło i wilgoć mogą zmienić ich właści-wości
  • nie przechowuj leków w lodówce, o ile farmaceuta tego nie zaleci
  • leki w postaci płynnej nie powinny zamarznąć
  • dzieci nie mogą mieć dostępu do leków!

 

Zażywanie leków

  • staraj się zażywać leki o stałych porach
  • zawsze miej przygotowane pisemne zalecenia wydane przez lekarza odnośnie do dawek i pory zażywania leków
  • nie rozkruszaj ani nie dziel tabletek, nie rozgniataj kapsułek, o ile nie zostanie to zalecone przez lekarza/farmaceutę
  • nigdy nie wolno samodzielnie zmieniać dawek leków!

 

Powiadom zespół przeszczepowy, jeśli:

  • nie możesz przyjmować zleconych leków doustnie
  • wymiotujesz, masz nudności lub biegunkę utrzymującą się >24 godziny
  • musisz przyjmować leki przeciwbólowe, suplementy diety, leki objawowe stosowane w leczeniu przeziębienia
  • wystąpiły reakcje niepożądane w związku z zażywaniem leków lub też inne nowe niepokojące objawy
  • wystąpiły zmiany w stanie zdrowia i związana z tym zmiana diety
  • lekarz rodzinny/inny lekarz przepisał nowe leki

 

Leki immunosupresyjne po przeszczepieniu nerki

 

Poniższe informacje dotyczą mechanizmu działania, właściwego dawkowania oraz możliwych działań ubocznych i zasad ostrożności przy leczeniu typowymi lekami. Będziesz otrzymywał tylko wybrane leki z poniżej omówionych.

Możesz doświadczyć niektórych z opisanych poniżej działań ubocznych leków, ale powinny one ustępować z czasem.

 

Takrolimus

Lek zapobiega odrzucaniu nerki przeszczepionej, najprawdopodobniej będziesz go przyjmować przez cały czas funkcjonowania nerki przeszczepionej.

Kapsułki: Prograf®, Tacni®, Taliximun®, Cidimus®, Tacrolimus Intas® po 0,5 mg, 1 mg, 5 mg nie powinny być zastępowane wzajemnie bez wiedzy zespołu przeszczepowego. Substan-cja czynna jest ta sama, niemniej jednak mogą istnieć różnice, jeśli chodzi o wchłanianie leku, dostępność biologiczną, itp. (różnice w tzw. farmakokinetyce leku). Najczęściej lek jest przyjmowany 2 razy dziennie w odstępach co 12 godzin.

Postać o przedłużonym działaniu (Advagraf®) stosowana jest raz dziennie w odstępie co 24 godziny. Advagraf® jest dostępny w postaci kapsułek 0,5 mg, 1 mg, 3 mg i 5 mg.

Dawkę leku odpowiednią dla Ciebie (zależną od masy ciała, stężenia leku we krwi, tolerancji leczenia) ustali zespół przeszczepowy.

Lek należy przyjmować o ustalonych porach. Może być przyjmowany na czczo lub z posiłkiem, ale zawsze tak samo (czyli zawsze na czczo albo zawsze z posiłkiem), nigdy jednocześnie z sokiem grejpfrutowym. Kapsułki należy połykać w całości, nie rozgryzać, nie kruszyć, nie przeżuwać przed połknięciem.

W dniu, w którym przewidziany jest pomiar stężenia takrolimusu we krwi, nie należy przyjmować porannej dawki leku, dopóki nie zostanie pobrana krew do badania. Stężenie leku we krwi we wczesnym okresie po przeszczepieniu (pierwsze 3 miesiące) będzie oznaczane co tydzień.

Takrolimus należy przechowywać w temperaturze pokojowej 15–30℃.

Takrolimus wpływa na sposób, w jaki organizm reaguje na wiele innych leków. Również wiele innych leków wpływa na sposób, w jaki takrolimus ulega przemianom w organizmie. Ten wzajemny wpływ określa się jako interakcje. Dotyczy to nie tylko leków przepisanych na receptę, ale również tych dostępnych bez recepty, także ziołowych! Zanim rozpoczniesz zażywanie innych leków bądź suplementów diety, skonsultuj się z zespołem przeszczepowym.

Poinformuj lekarza z zespołu przeszczepowego o planowanej bądź zaistniałej ciąży. Takrolimus może być wówczas stosowany, ale wyłącznie pod ścisłym nadzorem lekarskim. Kar-mienie piersią z uwagi na wydzielanie się leku do mleka kobiecego jest przeciwwskazane! Do działań ubocznych leku należą:

  • zwiększone ryzyko cukrzycy: u osób otyłych, z wywiadem rodzinnym cukrzycy, za-burzeniami tolerancji cukru przed przeszczepieniem, z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu C (wzw C)
  • drżenie i mrowienie rąk (szczególnie około 2 godziny po podaniu leku)
  • bóle głowy
  • bóle brzucha z nudnościami, biegunki
  • podwyższone ciśnienie krwi (rzadko)
  • obrzęki obwodowe
  • zaburzenia snu (bezsenność)
  • zwiększenie stężenia potasu we krwi (zwykle umiarkowane)
  • zwiększenie stężenia kwasu moczowego (co może prowadzić do tzw. dny moczanowej)
  • wypadanie włosów

Takrolimus często zastępuje dotąd stosowaną cyklosporynę (p.dalej) jeśli doszło do ostre-go odrzucania nerki w czasie leczenia cyklosporyną.

Cyklosporyna

Lek zapobiega odrzucaniu przeszczepionej nerki. Cyklosporyna powinna być przyjmowana przez cały czas funkcjonowania przeszczepu.

Preparaty: Sandimmune Neoral ®, Equoral®, Cyclaid® nie powinny być zastępowane wzajemnie bez wiedzy zespołu przeszczepowego. Substancja czynna jest ta sama, niemniej jednak mogą istnieć różnice jeśli chodzi o wchłanianie leku, dostępność biologiczną, itp. (różnice w tzw. farmakokinetyce leku).

Możliwa jest zamiana takrolimusu na cyklosporynę z powodu nietolerancji takrolimusu lub odwrotnie, na ogół z powodu odrzucania.

Postaci: kapsułki 25 mg, 50 mg, 100 mg oraz syrop 100 mg/ml.

Lek stosuje się 2 razy dziennie, o stałych porach co 12 godzin. Może być przyjmowany na czczo lub z posiłkiem, ale zawsze tak samo (czyli zawsze na czczo albo zawsze z posiłkiem), nigdy jednocześnie z sokiem grejpfrutowym. Kapsułki należy połykać w całości, nie rozgryzać, nie kruszyć, nie przeżuwać przed połknięciem.

Kapsułki należy przechowywać w suchym miejscu w temperaturze poniżej 25℃, nie należy przechowywać leku w samochodzie, w łazience, w miejscach nasłonecznionych ani w lodówce.

Syrop należy zmieszać z płynem w temperaturze pokojowej w szklanym lub plastikowym pojemniku przy pomocy metalowej łyżeczki. Nie używaj jednorazowych kubków styropianowych ani plastykowych o strukturze piankowej (w których na ściankach może pozostawać spora część dawki leku).

Po otwarciu butelki z cyklosporyną w postaci syropu możesz jej używać przez 2 miesiące, przechowuj w temperaturze nie przekraczającej 30℃.

W dniu, w którym przewidziany jest pomiar stężenia cyklosporyny we krwi, nie należy przyjmować porannej dawki leku, dopóki nie zostanie pobrana krew do badania. Stężenie leku we krwi we wczesnym okresie po przeszczepieniu (pierwsze 3 miesiące) będzie oznaczane co tydzień.

Cyklosporyna wpływa na sposób, w jaki organizm reaguje na wiele innych leków. Również wiele innych leków wpływa na sposób, w jaki cyklosporyna ulega przemianom w organizmie. Ten wzajemny wpływ określa się jako interakcje. Dotyczy to nie tylko leków prze-pisanych na receptę, ale również tych dostępnych bez recepty, także ziołowych! Zanim rozpoczniesz zażywanie innych leków bądź suplementów diety, skonsultuj się z zespołem przeszczepowym.

Poinformuj lekarza z zespołu przeszczepowego o planowanej bądź zaistniałej ciąży. Cyklosporyna może być wówczas stosowana, ale wyłącznie pod ścisłym nadzorem lekarskim. Karmienie piersią z uwagi na wydzielanie się leku do mleka kobiecego jest przeciwwskazane!

Działania uboczne cyklosporyny:

  • nadciśnienie tętnicze (często)
  • zwiększenie stężenia cukru we krwi
  • zwiększenie stężenia potasu we krwi
  • zwiększenie stężenia cholesterolu we krwi
  • przerost dziąseł
  • nadmierne owłosienie (w nietypowych okolicach ciała)
  • problemy ze snem
  • bóle głowy, drżenie rąk (rzadko)

Mykofenolan mofetylu (częsty skrót – MMF)

Preparaty: Cellcept®, Myfenax®, MMF Apotex®, Limfocept®, Mycofenor®, Mycophenolate Mofetil Accord®, Nolfemic®, kapsułki po 250 mg, 500 mg.

Stosowany jest w zapobieganiu i leczeniu ostrego odrzucania nerki przeszczepionej, najprawdopodobniej będziesz zmuszona/y przyjmować go przez cały okres funkcjonowania nerki przeszczepionej.

Zwykle lek przyjmuje się 2 razy dziennie w odstępach co 12 godzin. Należy lek połykać w całości, nie rozgryzać, nie kruszyć, nie przeżuwać przed połknięciem.

Dawka leku zostanie ustalona przez zespół przeszczepowy zależnie od czynności nerki przeszczepionej oraz wyników badań laboratoryjnych.

Lek może być przyjmowany razem z posiłkiem, gdy przyjmowanie na czczo powoduje dyskomfort lub dolegliwości żołądkowe.

Działania uboczne:

  • wpływ na morfologię krwi
  • zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego

Lek może zmniejszać ilość krwinek białych odpowiedzialnych za zwalczanie infekcji (tzw. leukocytów; najczęstszy skrót w wydrukach z laboratorium to „WBC”) oraz płytek krwi ważnych dla prawidłowego krzepnięcia krwi (w wydrukach z laboratorium często oznaczanych jako „PLT”). W razie pojawienia się krwawień (z nosa, z narządu rodnego) oraz częstszego siniaczenia skóry należy to zgłosić zespołowi przeszczepowemu.

Do działań ubocznych ze strony przewodu pokarmowego należą: zgaga, dyskomfort w jamie brzusznej, biegunka, nudności, wymioty. Poprawę można uzyskać po ustalonej z lekarzem redukcji dawki, ewentualnie rozdzieleniu dawki dobowej na 3 porcje zażywane co 8 godzin.

MMF nie może być stosowany w okresie ciąży. Kobiety w okresie rozrodczym, które zażywają MMF, powinny stosować antykoncepcję zanim rozpoczną leczenie preparatem MMF, w trakcie leczenia tym preparatem oraz 6 tygodni po zakończeniu leczenia MMF. Jeżeli zażywasz MMF i podejrzewasz że jesteś w ciąży, skontaktuj się pilnie z zespołem przeszczepowym!

Mykofenolan sodu (Myfortic)

Kapsułki 180 mg, 360 mg.

Zastosowanie, środki ostrożności i działania uboczne jak w przypadku mykofenolanu mofetylu.

Lek ten bywa przepisywany zamiast MMF w przypadku złej tolerancji MMF ze strony przewodu pokarmowego.

Ewerolimus (Certican)

Tabl. 0,25 mg, 0,5 mg, 0,75 mg, 1 mg

Stosowany jest w zapobieganiu i leczeniu ostrego odrzucania nerki przeszczepionej, najprawdopodobniej będziesz zmuszona/y przyjmować go przez cały okres funkcjonowania nerki przeszczepionej.

Zwykle lek przyjmuje się 2 razy dziennie w odstępach co 12 godzin. Należy lek połykać w całości, nie rozgryzać, nie kruszyć, nie przeżuwać przed połknięciem.

Dawka leku zostanie ustalona przez zespół przeszczepowy zależnie od czynności nerki przeszczepionej oraz wyników badań laboratoryjnych.

Działania uboczne

  • obrzęki kończyn dolnych i twarzy
  • zapalenie jamy ustnej
  • trądzik
  • niekorzystny wpływ na morfologię krwi
  • zwiększenie stężenia cholesterolu i trójglicerydów
  • cukrzyca potransplantacyjna
  • białkomocz
  • zapalenie płuc polekowe

Ewerolimus nie może być stosowany w okresie ciąży. Kobiety w okresie rozrodczym, które zażywają ten lek, powinny stosować antykoncepcję zanim rozpoczną leczenie preparatem ewerolimusu, w trakcie leczenia tym preparatem oraz 6 tygodni po zakończeniu leczenia ewerolimusem. Jeżeli zażywasz ten lek i podejrzewasz, że jesteś w ciąży, skontaktuj się pil-nie z zespołem przeszczepowym!

Steroidy

Leki te stosuje się w zapobieganiu i leczeniu ostrego odrzucania nerki przeszczepionej, czę-sto przez cały okres funkcjonowania przeszczepu.

Preparaty: Encorton tabletki po 1 mg, 5 mg, 10 mg i 20 mg, Metypred tabletki po 4 mg i 16 mg; postać dożylna to Solumedrol.

Lek najlepiej przyjmować razem z posiłkiem, jeden raz dziennie – rano, dawka zależy od funkcjonowania nerki przeszczepionej, okresu po przeszczepieniu, masy ciała. Tabletki na-leży połykać w całości, nie rozgryzać, nie kruszyć, nie przeżuwać przed połknięciem.

Powiadom zespół przeszczepowy, jeśli podejrzewasz, że jesteś w ciąży. Działania uboczne obejmują:

  • zwiększony apetyt, przyrost masy ciała spowodowany gromadzeniem się tkanki tłuszczowej (szczególnie w pierwszym roku po przeszczepieniu)
  • zwiększenie stężenia cukru we krwi
  • zwiększenie stężenia cholesterolu we krwi
  • zmiany nastroju, niepokój
  • osteoporozę
  • chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy
  • opóźniony wzrost u dzieci

Azatiopryna

Stosowana jest łącznie z innymi lekami, aby uniknąć ostrego odrzucania nerki przeszczepionej, może być stosowana przez cały okres funkcjonowania nerki przeszczepionej. Preparaty: Imuran®, Azathioprine VIS®, tabletki po 25 mg i 50 mg.

Dawkę leku ustala zespół przeszczepowy na podstawie masy ciała oraz morfologii krwi. Należy lek połykać w całości, nie rozgryzać, nie kruszyć, nie przeżuwać przed połknięciem.

Działania uboczne:

  • wpływ na morfologię krwi (obniżona liczba białych ciałek krwi – leukocytów, niedokrwistość, obniżona liczba płytek krwi)
  • nudności, wymioty, zażółcenie powłok i twardówek oczu
  • wysypka skórna

Lek może zmniejszać ilość białych krwinek odpowiedzialnych za zwalczanie infekcji (tzw. leukocytów, najczęstszy skrót w wydrukach z laboratorium to „WBC”) oraz płytek krwi ważnych dla prawidłowego krzepnięcia krwi (w wydrukach z laboratorium często oznaczanych jako „PLT”). W razie pojawienia się krwawień (z nosa, z narządu rodnego) oraz częstszego siniaczenia skóry należy to zgłosić zespołowi przeszczepowemu.

Azatiopryna może wchodzić w interakcje z innymi lekami, np. stosowanymi z powodu dny moczanowej (przykładem jest allopurynol w postaci preparatów: Allupol, Milurit). Nie na-leży rozpoczynać leczenia tymi lekami bez konsultacji z zespołem przeszczepowym.

Lek jest względnie bezpieczny w czasie ciąży, jednak jeśli planujesz bądź podejrzewasz, że jesteś w ciąży, zgłoś ten fakt lekarzowi z zespołu przeszczepowego.

Globulina antytymocytarna (Thymoglobuline®, ATG®)

Lek jest stosowany dożylnie, bezpośrednio przed i po przeszczepieniu nerki, aby uniknąć ostrego odrzucania, oraz w leczeniu ostrego odrzucania w późniejszym okresie po przesz-czepieniu nerki.

Lek podaje się dożylnie w postaci wlewu trwającego 4–6 godzin. W celu ograniczenia działań ubocznych podaje się wcześniej zestaw leków zapobiegających reakcji uczuleniowej. Dawka leku jest ustalana w oparciu o masę ciała i liczbę leukocytów we krwi oraz tolerancję leczenia.

Lek nie powinien być stosowany w czasie ciąży lub karmienia piersią. Działania uboczne:

  • duszność
  • gorączka
  • dreszcze
  • wysypka skórna
  • nudności, wymioty, biegunka
  • bóle mięśni i stawów
  • ból w miejscu iniekcji

Ich wystąpienie powinno być natychmiast zgłoszone pielęgniarce nadzorującej podawanie leku.

Bazyliksymab (Simulect)

Lek hamuje układ immunologiczny i zapobiega ostremu odrzucaniu nerki przeszczepionej. Lek podaje się dożylnie w dobie przeszczepu oraz 4 dni później (w sumie dwie dawki), a więc w czasie pobytu w szpitalu.

Działania uboczne swoiste dla Simulectu są bardzo rzadkie. Brak danych o szkodliwości Simulectu w ciąży, jednak kobiety powinny stosować skuteczną antykoncepcję bezpośred-nio po przeszczepieniu.

Leki zapobiegające infekcjom

Ze względu na fakt, że leczenie zapobiegające odrzucaniu nerki przeszczepionej zwiększa ryzyko zakażeń bakteryjnych, wirusowych, grzybiczych i innych, często stosuje się leki zapobiegające zakażeniom. Poniżej wymienione są najczęściej stosowane:

Biseptol, Bactrim

Cel stosowania: zapobiega zapaleniu płuc wywołanemu przez pneumocystę (Pneumocystis jirovecii). Bywa stosowany w zapobieganiu i leczeniu zakażeń w drogach moczowych.

Lek przyjmuje się doustnie w postaci tabletek. Zespół przeszczepowy decyduje o dawce i czasie stosowania leku.

Lek należy popić dużą ilość płynów. Tabletki należy połykać w całości, nie rozgryzać, nie kruszyć, nie przeżuwać przed połknięciem.

Lek należy do grupy tzw. sulfonamidów i jest przeciwwskazany u osób uczulonych na sulfonamidy.

Zażywanie leku w ciąży zależy od decyzji zespołu przeszczepowego. Poinformuj lekarza o planowanej bądź podejrzewanej ciąży.

Działania uboczne

  • Nudności
  • Wysypka skórna
  • Świąd
  • nadwrażliwość na słońce

Walgancyklowir (Valcyte®)

Lek służy do zapobiegania i leczenia zakażenia wirusem cytomegalii (CMV). Zakażenie wi-rusem CMV jest powszechne, objawy zakażenia występującego najczęściej w dzieciństwie są podobne do przeziębienia i większość osób nie zdaje sobie sprawy, że są nosicielami wirusa. Gdy biorca przyjmuje leki obniżające odporność, może dojść do uaktywnienia się wirusa dotychczas „uśpionego”. Walgancyklowir stanowi ochronę przed chorobą spowodowaną uaktywnieniem się wirusa CMV.

Tabletki po 450 mg przyjmuje się raz dziennie, rano, z posiłkiem. Należy je połykać w całości, nie rozgryzać, nie kruszyć, nie przeżuwać przed połknięciem.

Czas stosowania walgancyklowiru (zwykle 3–6 miesięcy) zostanie ustalony przez zespół przeszczepowy.

Środki ostrożności:

Lek może wpływać na morfologię krwi (zmniejszać liczbę krwinek białych, krwinek czerwonych a także płytek krwi), zwiększać ryzyko krwawienia. W trakcie leczenia systematycznie kontroluje się morfologię krwi.

Lek może powodować wady wrodzone u płodów. W czasie stosowania walgancyklowiru oraz przez 90 dni po jego odstawieniu należy stosować skuteczną antykoncepcję. W razie zajścia w ciążę trzeba poinformować o tym zespół przeszczepowy.

Działania uboczne:

  • zawroty głowy
  • nudności, biegunka
  • wpływ na morfologię krwi (p.wyżej)

Gancyklowir (Cymevene®)

Lek jest stosowany dożylnie w leczeniu zakażenia wirusem cytomegalii (CMV) w ramach hospitalizacji. Zespół lekarzy decyduje o dawce i czasie leczenia. W trakcie terapii istotne jest właściwe nawodnienie (o konkretnej ilości płynów które należy przyjąć poinformuje lekarz).

Działania uboczne są podobne jak w przypadku walgancyklowiru.

Acyklowir (Heviran®, Acix®, Hascovir®, Zovirax®)

Lek jest stosowany w celu zapobiegania i leczenia opryszczki i półpaśca, rzadko w profilaktyce zakażenia wirusem CMV. Nie eliminuje wirusa herpes z organizmu, ale łagodzi objawy i przebieg choroby.

Kapsułki: 200 mg, 400 mg, 800 mg, maść, krem, postać do stosowania dożylnego.

Przy stosowaniu doustnym należy przyjmować lek wraz z posiłkiem oraz popijać dużą ilością płynu, aby zmniejszyć ryzyko dyskomfortu w żołądku.

Lekarz decyduje o czasie leczenia i stosowanej dawce leku. Środki ostrożności:

W razie wystąpienia opryszczki narządów płciowych należy unikać współżycia do czasu wy-leczenia choroby lub stosować prezerwatywę. Środki dopochwowe nie zapobiegają prze-niesieniu zakażenia na partnera.

Jeśli podejrzewasz, że jesteś w ciąży lub jeśli karmisz piersią, powiadom o tym fakcie zespół przeszczepowy, gdyż leczenie acyklowirem może być szkodliwe dla płodu.

Leki przeciwgrzybicze

Infekcje grzybicze najczęściej przyjmują postać pleśniawek (w jamie ustnej) lub grzybicy narządu rodnego. W zapobieganiu grzybicom stosuje się preparaty nystatyny lub klotrima-zolu, czasem także flukonazol. Flukonazol zmienia sposób w jaki metabolizowane są leki

immunosupresyjne („wchodzi w interakcje”). Wymaga to korekty dawek leków immunosupresyjnych w chwili rozpoczęcia i zakończenia stosowania leków przeciwgrzybiczych i musi być konsultowane z zespołem przeszczepowym.

Jak przyjmować:

Tabletki do ssania należy przyjmować po zażyciu innych leków i po posiłku; rozpuścić je w ustach, nie żuć, po zażyciu nie pić ani nie jeść przez 30 minut.

Tabletki dopochwowe i globulki stosować zgodnie z zaleceniami.

Zakażenie grzybicze narządów wewnętrznych jest zawsze bardzo poważną chorobą wymagającą leczenia szpitalnego.

Zespół przeszczepowy zdecyduje o rodzaju, dawce i czasie leczenia lekami przeciwgrzybiczymi. Poinformuj zespół przeszczepowy jeśli podejrzewasz, że jesteś w ciąży lub jeśli karmisz piersią zanim zostanie podjęta decyzja o leczeniu przeciwgrzybiczym.

Działania uboczne:

  • nudności, wymioty, biegunka
  • nieprzyjemny smak w ustach

Leki stosowane w celu ochrony przewodu pokarmowego

Niektóre leki stosowane po przeszczepieniu nerki mogą sprzyjać tworzeniu się wrzodów żołądka i dwunastnicy. Aby temu zapobiec, rutynowo stosuje się leki zmniejszające kwaśność treści żołądkowej: ranitydynę, famotydynę, omeprazol, pantoprazol, lanzoprazol i inne. Leki te można również stosować objawowo w przypadku zgagi. Liczba preparatów handlowych zawierających te leki jest bardzo duża. Optymalnie jest przyjmować preparat zalecony przez zespół przeszczepowy.

Środki ostrożności:

Trzeba przestrzegać zaleceń producenta leku co do łączenia leków z posiłkiem oraz z innymi lekami (w tym zakresie przestrzegać wytycznych zespołu przeszczepowego i zawsze przyjmować lek w ten sam sposób).

Działania uboczne:

  • wzdęcia
  • nudności, wymioty
  • zaparcia

Leki stosowane w poniższych dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego, dostępne bez recepty, bezpieczne po przeszczepieniu nerki

Zaparcie

Dozwolone i zalecane jest stosowanie takich preparatów jak: Colon C i inne preparaty błonnika oraz laktuloza (Lactulosum, Normalac) i Mentho-Paraffinol. Normalizacji wypróżnień sprzyja aktywność fizyczna (jak choćby 30 minutowy spacer); w diecie należy zwiększyć ilość płynów i błonnika, owoców i warzyw. Dokładne zalecenia dietetyczne należy omówić z dietetykiem i lekarzem z zespołu przeszczepowego.

 

Biegunka

W przypadku biegunki należy zwiększyć ilość spożywanych płynów, aby uniknąć odwodnienia. Można zastosować doraźnie loperamid (Imodium®, Laremid®, Stoperan®, Loperamid®, Lopacut®). Jeśli biegunka utrzymuje się dłużej niż 2 dni trzeba ten fakt zgłosić zespołowi przeszczepowemu.

Ból głowy, bóle mięśni, inne bóle

Można zastosować paracetamol lub pyralginę, z punktu widzenia przeszczepionej nerki bezpieczny jest także tramadol. Podane nazwy to nazwy substancji czynnej, liczba prepa-ratów dostępnych w handlu jest bardzo duża. Pomocą w wyborze właściwego preparatu zawierającego wyłącznie wymienione powyżej substancje czynne może służyć farmaceuta lub lekarz. Należy unikać leków z grupy tzw. niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

Nie zażywaj: ibuprofenu, ketoprofenu, diklofenaku, naproksenu, nimesulidu, meloksykamu.

Jeśli ból głowy nie ustępuje po lekach przeciwbólowych oraz jeśli towarzyszy mu gorączka należy niezwłocznie zasięgnąć porady lekarskiej w miejscu zamieszkania – objawy takie mogą świadczyć o poważnej chorobie wymagającej hospitalizacji (np. zapalenie opon mó-zgowo-rdzeniowych).

Leki objawowe w przeziębieniu, które możesz zażywać, to dekstrometorfan (np. Acodin, Robitussin, Tussal, TussiDrill, Tussidex), pseudoefedryna (np. Sudafed).

UWAGA: Zażywanie preparatów ziołowych i suplementów diety, kupowanych bez recepty, wymaga konsultacji z zespołem przeszczepowym. Fakt, że są sprzedawane bez recepty lub że są pochodzenia ziołowego nie oznacza, że nie wywierają silnego działania!

Niektóre preparaty ziołowe mogą sprzyjać odrzucaniu nerki przeszczepionej. Ich skład nie jest ściśle określony i regulowany przez odpowiednie rządowe agendy. Niektóre mogą pobudzać układ odpornościowy, inne dodatkowo go osłabiają. Przykładem takich często spotykanych ziół jest jeżówka (Echinacea), traganek (Astralagus), sok z morwy indyjskiej (Noni), żeń-szeń, imbir, zielona herbata, herbata z dodatkiem bergamotki (typu Earl Grey). Efekty powyższych nie są do końca przewidywalne, dlatego należy ich unikać lub stosować bardzo rozważnie.

Po wypisie ze szpitala

W warunkach domowych po wypisie ze szpitala ważna jest samodzielna obserwacja stanu zdrowia. Niezbędne jest systematyczne prowadzenie pomiarów:

  • ciśnienia tętniczego krwi
  • masy ciała
  • temperatury ciała
  • tętna

Temperatura ciała

Sprawdź i zapisz temperaturę ciała zawsze, gdy czujesz się ogólnie źle, odczuwasz bóle mię-śniowo-stawowe, bóle głowy, okolicy nerki przeszczepionej, gdy występują objawy infekcji, dreszcze.

Jeśli temperatura ciała przekracza 38 ℃ skontaktuj się z zespołem przeszczepowym. Go-rączka może być objawem poważnej infekcji, zwłaszcza tuż po przeszczepieniu. Dopuszczal-ne leki przeciwgorączkowe wymieniono powyżej.

Tętno

Pielęgniarka koordynująca zespołu przeszczepowego nauczy Cię, jak sprawdzać tętno i jego miarowość w domu.

Poinformuj swojego lekarza, jeśli tętno spadnie <50/min lub wzrośnie >100/min lub jeśli tętno będzie niemiarowe.

Ciśnienie tętnicze:

Pielęgniarka nauczy Cię mierzyć ciśnienie tętnicze. Powinieneś znać prawidłowe wartości ciśnienia tętniczego, dopuszczalne wahania i sytuacje, w których należy powiadomić zespół przeszczepowy.

Skontaktuj się z zespołem przeszczepowym jeśli ciśnienie skurczowe krwi jest większe niż 180 mm Hg lub mniejsze niż 90 mm Hg oraz gdy ciśnienie rozkurczowe jest większe niż 110 mm Hg lub mniejsze niż 60 mm Hg.

UWAGA: jeśli wystąpi ostry ból w klatce piersiowej lub duszność (uczucie braku powietrza) wezwij pogotowie ratunkowe; nie prowadź wtedy samodzielnie samochodu!

Masa ciała

Należy kontrolować masę ciała co najmniej raz dziennie rano używając wagi łazienkowej (po uprzednim skorzystaniu z toalety). Odnotuj zmierzoną masę ciała. Jeśli zaobserwujesz szybki przyrost masy ciała, np. o 2 kg w ciągu doby, może to świadczyć o zatrzymaniu się wody w organizmie. Należy o tym poinformować zespół przeszczepowy.

Wizyty w poradni transplantacyjnej

Przy wypisie ze szpitala otrzymasz grafik zaplanowanych wizyt w poradni transplantacyjnej. W początkowym okresie po przeszczepieniu nerki będą się one odbywać co 7–10 dni. Ich celem jest wykonanie badań laboratoryjnych monitorujących czynność nerki przeszczepio-nej oraz wczesne wykrycie i leczenie powikłań leczenia immunosupresyjnego.

W dniu wizyty zabierz ze sobą listę zażywanych aktualnie leków, zażyj leki na nadciśnienie i nasercowe (popij niewielką ilością wody), nie zażywaj leków immunosupresyjnych aż do czasu, gdy zostanie pobrana krew do badań. Zabierz ze sobą butelkę wody mineralnej, którą będziesz pił w oczekiwaniu na wizytę.

Do pobrania krwi na badania biochemiczne należy być na czczo! Jeżeli stosujesz insulinę, zabierz lek ze sobą do poradni. Po pobraniu krwi i spożyciu posiłku możesz wstrzyknąć insulinę w zwykłej dawce.

Jeżeli w dniu poprzedzającym pobranie krwi zażyłeś lek z opóźnieniem, koniecznie poin-formuj o tym pielęgniarkę pobierającą krew, gdyż znacząco wpływa to na wynik badania.

Badania laboratoryjne

Badania krwi i moczu będą wykonywane przed każdą wizytą w poradni transplantacyjnej. Badania krwi oceniają:

  • morfologię krwi (cechy infekcji, powikłania leczenia immunosupresyjnego)
  • kreatyninę i mocznik (ocena czynności nerki)
  • próby wątrobowe (ALT, AST – czynność wątroby)
  • stężenie elektrolitów we krwi (sód, potas, magnez, wapń, fosforany – wpływające na pracę mięśni, przewodnictwo nerwowe, pracę serca i sprawność układu krzep-nięcia krwi)
  • stężenie leków w organizmie – czy stężenie leku immunosupresyjnego w organi-zmie nie jest za duże, co stwarza ryzyko toksyczności lub nadmiernej immunosu-presji, ani za małe, co z kolei zwiększa ryzyko ostrego odrzucania nerki
  • cukier we krwi
  • cholesterol i lipidy we krwi

Wykonuje się również USG nerki przeszczepionej; badanie pokazuje jaki jest przepływ krwi przez nerkę, czy nie gromadzi się wokół nerki płyn (chłonka, krwiak), czy prawidłowo od-pływa mocz.

Biopsja nerki przeszczepionej

Jest wykonywana wyłącznie ze wskazań (nie rutynowo) i wymaga hospitalizacji. Biopsję wykonuje się przy podejrzeniu odrzucania nerki lub innych chorób nerki. Przed przyjęciem do szpitala otrzymasz niezbędne informacje dotyczące tej procedury. Przed wykonaniem biopsji w okolicę nerki przeszczepionej podaje się miejscowe znieczulenie, następnie igłą automatyczną pobiera się mały fragment nerki do badania pod mikroskopem. Całość pro-cedury wykonuje się pod kontrolą USG.

 

Obrazowanie nerki przeszczepionej metodą rezonansu magnetycznego i tomografii komputerowej

 

Badanie obrazuje nerkę przeszczepioną w trzech wymiarach i jest dokładniejsze niż USG. Do badania metodą rezonansu magnetycznego zasadniczo nie kwalifikują się chorzy z wszczepami metalowymi (np. kardiostymulator, endoproteza stawu biodrowego, itp.). Z kolei w przypadku tomografii komputerowej podaje się dożylnie środek kontrastowy, któ-ry może niekorzystnie wpływać na nerkę. Badanie to wymaga więc właściwego przygoto-wania i jest zlecane tylko w razie bezwzględnej potrzeby.

 

Scyntygrafia nerki

 

Badanie obrazuje przepływ krwi w nerce oraz jej czynność, wymaga dożylnego podania środka który jest radioizotopem. Dawka jest bezpieczna dla człowieka, ale nie wykonuje się scyntygrafii u kobiet w ciąży.

Wskazówki dotyczące zdrowego stylu życia po przeszczepie nerki

Leki immunosupresyjne obniżają odporność organizmu. Nie oznacza to, że chory po przesz-czepieniu nerki nie może opuszczać domu, prowadzić życia towarzyskiego czy pracować zawodowo. Aby skutecznie chronić się przed infekcjami w okresie pooperacyjnym, zaleca się następujące środki ostrożności:

 

  • często myj ręce, w tym zawsze po skorzystaniu z toalety, przed przystąpieniem do przygotowywania posiłku i przed spożywaniem posiłku
  • unikaj bezpośredniego kontaktu rąk z ustami (np. używaj sztućców), myj ręce przed dotykaniem błon śluzowych
  • unikaj ludzi przeziębionych i z innymi infekcjami, pod tym kątem zapraszaj znajo-mych i organizuj spotkania
  • unikaj osób które chorują na gruźlicę, w tym również pracy (i wolontariatu) w miejscach o zwiększonym ryzyku kontaktu z chorymi na gruźlicę (więzienia, noc-legownie)
  • zamiętaj o umyciu rąk przed i po zmianie opatrunku, niezależnie od tego, czy były używane rękawiczki
  • unikaj masowych zgromadzeń i miejsc, gdzie mogą przebywać chore dzieci (przed-szkola, szkoły, internaty, itp.)
  • umyj ręce po kaszlu lub kichaniu, natychmiast wyrzuć zużytą chusteczkę
  • unikaj kontaktu z wydalinami zwierząt oraz kontaktu ze zwierzętami żyjącymi poza domem; nie czyść akwarium, terrarium, kuwet kocich, klatek dla ptaków. Przykła-dowo, kuweta kocia powinna być przykryta i wyniesiona z domu przed jej opróż-nieniem. Odchody niektórych zwierząt zawierają pasożyty, w akwariach z rybkami mogą rosnąć grzyby; wszystkie te mikroorganizmy mogą być niebezpieczne dla chorego po przeszczepieniu nerki
  • nie dopuszczaj do tego, żeby zwierzęta domowe Cię zadrapały albo gryzły; nie przygarniaj nowych zwierząt w ciągu pierwszego roku po przeszczepieniu
  • unikaj wszelkich zabiegów naruszających ciągłość skóry i błon śluzowych: tatuażu, piercingu
  • unikaj chodzenia boso
  • noś rękawiczki w czasie wszelkich prac w ogrodzie
  • w czasie wycieczek do lasu, do ogrodów, do parków noś odzież z długimi rękawa-mi, długie spodnie i skarpetki
  • unikaj miejsc w których jest nagromadzenie komarów; stosuj repelenty i odpo-wiednią odzież
  • unikaj miejsc budowy, wykopalisk, miejsc zakurzonych, w których bywa duże stężenie sporów (zarodników) grzybów
  • pamiętaj – palenie marihuany naraża na inhalację sporów grzybów!
  • nie pij wody ze studni prywatnych ani tym bardziej publicznych, z jeziora ani z rzeki (ryzyko zakażenia grzybami, pasożytami oraz bakteriami), nie połykaj wody w trakcie pływania w zbiornikach naturalnych i sztucznych
  • w ciągu pierwszego roku od przeszczepienia unikaj pływania w jeziorach i base-nach publicznych (generalnie w wodzie, która może być skażona odchodami ludz-kimi i zwierzęcymi), również korzystania z publicznych jaccuzzi; prywatne baseny należy regularnie czyścić i filtrować wodę
  • jeśli pracujesz ze zwierzętami (weterynarze, pracownicy schronisk, ogrodów zoo-logicznych) lub z surowymi produktami pochodzenia zwierzęcego (rzeźnicy, sprze-dawcy w sklepach mięsnych), powinieneś pozostawać na zwolnieniu w okresach zwiększonej immunosupresji (np. po ostrym odrzucaniu)
  • jeśli ktoś w twoim najbliższym otoczeniu zachoruje na grypę lub przeziębienie powinien stosować zwykłe środki ostrożności, czyli używać osobnych naczyń, za-słaniać usta i nos w czasie kaszlu i kichania, często myć ręce

Unikaj szczepionek, które zawierają żywe mikroorganizmy. Takimi szczepionkami są: doustna szczepionka przeciw polio, szczepionki przeciwko śwince, odrze, ospie wietrz-nej, różyczce, żółtej febrze. Jeśli członkowie twojej rodziny mają być zaszczepieni takimi szczepionkami, poinformuj o tym zespół przeszczepowy.

Aktywność fizyczna

Po przeszczepieniu nerki aktywność fizyczna jest ważna dla utrzymania dobrej kondycji psychofizycznej. Zapobiega osłabieniu mięśni spowodowanemu przez przewlekłe stosowa-nie steroidów. Potrzebujesz regularnej codziennej aktywności fizycznej. Stopniowo powi-nieneś zwiększać czas i zakres takiej aktywności. Przed rozpoczęciem ćwiczeń przedyskutuj ich zakres z lekarzem.

Zasadniczo unikaj sportów kontaktowych, w których ryzyko urazu jest zwiększone (np. boks, sporty walki).

Jeśli zaobserwujesz poniższe objawy w trakcie ćwiczeń, przerwij natychmiast ćwiczenia i skontaktuj się z lekarzem:

  • ból, ucisk w klatce piersiowej, żuchwie, szyi
  • pogorszenie tolerancji wysiłku (szybsze niż zwykle męczenie się)
  • uczucie braku tchu
  • zawroty głowy w trakcie wysiłku
  • nieregularne lub znacznie przyspieszone bicie serca pojawiające się podczas lub po zaprzestaniu ćwiczeń

Powrót do pracy/szkoły

Powrót do pracy lub do szkoły uzgodnij z zespołem przeszczepowym; będzie to zależało od tempa powrotu do zdrowia oraz rodzaju pracy, którą wykonujesz.

Aktywność seksualna

Powrót do normalnej aktywności seksualnej po przeszczepieniu nerki będzie możliwy, gdy poczujesz się wystarczająco dobrze. Tempo z jakim następuje powrót do zdrowia jest dla każdego inne. Twoja sprawność seksualna zależy od czynności nerki przeszczepionej. Pew-ne leki także wywierają wpływ na sprawność seksualną. Niektórzy chorzy unikają seksu z powodu obawy o uraz nerki, zakażenie, odrzucanie. Przedyskutuj takie obawy z zespołem przeszczepowym. Jeżeli masz wielu partnerów seksualnych, używaj koniecznie prezerwaty-wy w celu uniknięcia zakażeń przenoszonych drogą płciową takich jak opryszczka narządów płciowych, rzeżączka, kiła, AIDS, wirusowe zapalenie wątroby.

Koniecznie stosuj antykoncepcję aby uniknąć nieplanowanej ciąży. Optymalna jest anty-koncepcja hormonalna oraz taka antykoncepcja barierowa jak prezerwatywa. Przedyskutuj wybór konkretnej metody z ginekologiem.

Skóra i włosy

Nie jest konieczna szczególna pielęgnacja skóry, o ile nie rozwinie się trądzik czy przesusze-nie skóry. Prysznic i mycie skóry powinno być tak częste jak to konieczne, aby utrzymać higienę skóry. Jeśli zauważysz guzki, zaczerwienienie, niegojące się ranki lub przebarwienia poinformuj zespół przeszczepowy.

Chorzy po przeszczepieniu nerki są szczególnie narażeni na rozwój raka skóry i wargi, co ma związek z ekspozycją na słońce. Ryzyko to rośnie w miarę upływu czasu od przeszczepienia. Powinieneś zawsze pamiętać o ochronie skóry przed promieniami UV:

  • unikaj wychodzenia na słońce pomiędzy 10.00 i 15.00, gdy promienie UV są naj-silniejsze
  • noś kapelusz, przewiewne ubrania z długim rękawem
  • na odkryte części ciała (szczególnie twarz, uszy, ręce, szyja) przed wyjściem na słońce używaj kremów z mocnym filtrem UV (faktor minimum 15) oraz balsamu do ust
  • powyższych preparatów używaj zawsze, gdy wychodzisz na zewnątrz, a nie tylko w dni słoneczne
  • pamiętaj, że kremy chroniące skórę są zmywalne, po kontakcie z wodą wymagana jest ponowna aplikacja, szczególnie po pływaniu

Do suchej skóry używaj łagodnego mydła do mycia (jak te przeznaczone dla dzieci) oraz balsamu do ciała po kąpieli.

Aby zmniejszyć ryzyko uszkodzeń skóry przy goleniu, stosuj elektryczną golarkę; drobne zranienia czy zadrapania przemywaj codziennie wodą z mydłem, większe zranienia konsul-tuj z lekarzem.

Pielęgnacja włosów

Steroidy mogą pogorszyć kondycję włosów; szczególnie wrażliwe będą włosy farbowane, rozjaśniane, z trwałą ondulacją. Zaleca się odczekać z decyzją o trwałej ondulacji oraz far-bowaniem włosów aż do obniżenia dawki dobowej steroidu do 8–10 mg/dobę. Poinformuj swojego fryzjera, że zażywasz takie leki oraz stosuj odżywki do włosów.

Niepożądane owłosienie

Jeśli obserwujesz niepożądane owłosienie na twarzy, użyj kremu do depilacji, pamiętając o ominięciu okolic ust i oczu. Do usunięcia niepożądanego owłosienia możesz także użyć depilacji woskiem i elektrolizy. Nigdy nie zmieniaj z tego powodu dawek leków immunosu-presyjnych! Przedyskutuj problemy kosmetyczne z zespołem przeszczepowym.

Alkohol

Nadużywanie napojów alkoholowych (piwa, wina, likierów) może negatywnie wpłynąć na pracę wątroby. W tym narządzie zachodzą przemiany metaboliczne większości leków sto-sowanych po przeszczepieniu nerki (takrolimus, cyklosporyna, azatiopryna, MMF, Bactrim/ Biseptol). Połączenie leków z nadużywaniem alkoholu uszkadza wątrobę. O dodatkowe in-formacje zapytaj lekarza.

Palenie papierosów

Udowodniono, że palenie papierosów jest szkodliwe dla zdrowia chorego po przeszczepie-niu nerki. Jeśli palisz papierosy, poproś o poradę twojego lekarza rodzinnego.

Ciąża

Wiele kobiet po przeszczepieniu nerki rodzi zdrowe dzieci. Trzeba jednak pamiętać, że cią-ża po przeszczepieniu zawsze stanowi ryzyko dla zdrowia kobiety i dziecka. Ze względów medycznych ciąża jest przeciwwskazana w pierwszym roku po przeszczepieniu. Szczegóły dotyczące zapobiegania ciąży oraz samej ciąży po przeszczepieniu przedyskutuj z zespołem przeszczepowym. Mężczyźni po przeszczepie nerki mogą być ojcami. Niektóre leki stoso-wane po przeszczepieniu stanowią ryzyko dla płodu, o tych potencjalnych zagrożeniach zostaniesz poinformowany/a przez zespół przeszczepowy.

Wyjazdy i podróże

Jeśli planujesz wyjazd do kraju, w którym wymagane są szczepienia przeciw odrze, różycz-ce, ospie, żółtej febrze lub inne szczepienia szczepionkami zawierającymi żywe mikroor-ganizmy, poproś lekarza z zespołu przeszczepowego o zaświadczenie, że nie możesz być szczepiony. Z tego powodu podróż w pewne rejony świata może nie być dla Ciebie w pełni bezpieczna. Jeśli podróżujesz w obszary z inną strefą czasową musisz uwzględnić te róż-nice w dziennym schemacie przyjmowania leków immunosupresyjnych, w czasie pobytu będziesz musiał przyjmować je w innych porach niż w domu. Odstępy czasowe pomiędzy dawkami leków powinny jednak być zachowane.

Wybierając się w podróż, zawsze zabierz ze sobą zapas leków, ostatni wypis lub informację ze szpitala oraz spis leków. Uzyskaj zaświadczenie od lekarza o przebytym przeszczepieniu nerki.

Opieka stomatologiczna

W razie bólu zęba natychmiast skorzystaj z pomocy stomatologa; zabiegi stomatologiczne typu zdejmowanie kamienia, wybielanie zębów skonsultuj z zespołem przeszczepowym – możesz wymagać profilaktycznego podania antybiotyku.

Cyklosporyna powoduje przerost dziąseł, upewnij się, że Twój stomatolog wie, że jesteś po przeszczepieniu nerki i jakie leki zażywasz.

Bezpieczna dieta po przeszczepieniu nerki

Posiłki mogą zawierać bakterie, pasożyty, grzyby, wirusy. Co nie szkodzi osobom ze spraw-nym układem immunologicznym, może stanowić ryzyko dla osób leczonych immunosupre-syjnie po przeszczepieniu nerki. Niektóre produkty spożywcze mogą wiązać się z ryzykiem przeniesienia zakażenia. Pomocne mogą okazać się poniższe wskazówki.

Nabiał: pij tylko pasteryzowane mleko, spożywaj wyłącznie pasteryzowane przetwory mleczne.

Jaja: spożywaj wyłącznie gotowane lub smażone. Mięso i drób: nie spożywaj surowego mięsa (np. tatara).

Owoce i warzywa umyj dokładnie szczoteczką pod bieżącą wodą, nawet jeśli później obierzesz ze skórki. Owoce spożywaj jedynie takie, które można obrać ze skórki (peel it or leave it!) Dokładnie przemywaj stół i talerze, aby uniknąć krzyżowego zakażenia.

W restauracji: nie zamawiaj owoców morza, nie spożywaj niedogotowanego lub niedo-smażonego mięsa lub drobiu (np. steki powinny być dobrze wysmażone).

W podróży spożywaj wodę fabrycznie butelkowaną, którą sam/a otwierasz, unikaj posił-ków sprzedawanych z wózków ulicznych.

Nie zaleca się picia herbatek ziołowych – nie ma danych na temat wpływu ziół na chorego po przeszczepieniu narządu. Dostępne komercyjnie zioła mogą zawierać toksyczne dla ne-rek domieszki metali ciężkich, mogą zawierać bakterie lub ich przetrwalniki.

Przykłady zakażeń przenoszonych z posiłkami:

  • Listerioza: ryzyko zakażenia po spożyciu niepasteryzowanego mleka i sera, posił-ków z surowego mięsa
  • Nokardioza: nieświeże warzywa
  • Salmonelloza: niedogotowane mięso, drób i jaja, niepasteryzowane mleko
  • Legionelloza: korzystanie z zakażonej wody pitnej (np. ze studni)
  • Salmonella i Escherichia coli: surowe kiełki, zakażona woda pitna

 

Dieta i żywienie po przeszczepieniu

Zdrowa dieta jest istotnym elementem leczenia chorego po przeszczepieniu nerki. Kalo-ryczność diety zależy od aktualnej i pożądanej masy ciała, aktywności fizycznej, stanu zdro-wia. W pierwszych tygodniach po przeszczepieniu Twój organizm potrzebuje więcej kalorii i białka. Ma to znaczenie dla gojenia się rany pooperacyjnej, zwalczania ewentualnych infek-cji oraz odbudowania utraconej masy ciała. Nawet jeśli bezpośrednio po operacji nie masz dobrego apetytu traktuj jedzenie jako jeden z leków.

Dieta w odległym czasie po przeszczepieniu powinna być zasadniczo niskotłuszczowa ubo-gocukrowa (ubogowęglowodanowa), złożona z 5–6 małych posiłków dziennie, z ograniczeniem nasyconych tłuszczów i soli kuchennej.

Ograniczanie soli w diecie jest szczególnie ważne u chorych z upośledzoną czynnością nerki przeszczepionej oraz u chorych z nadciśnieniem tętniczym, także gdy mają skłonność do obrzęków. Unikaj produktów konserwowanych, jedzenia typu fast food, wędlin, solonych serów (niektóre żółte sery), przypraw typu Vegeta, sos sojowy, maggi, kostek bulionowych, zup w proszku, zupek „chińskich”. Unikaj także produktów suszonych/liofilizowanych, typu instant (mleko w proszku, wędzone ryby – są zazwyczaj również obficie solone). O szczegó-łowe instrukcje zapytaj dietetyka.

 

Sugerowane produkty spożywcze:

  • 5 porcji warzyw i owoców dziennie
  • Pełnoziarniste pieczywo
  • Niskotłuszczowe lub beztłuszczowe mleko i nabiał oraz inne źródła wapnia
  • Chude mięso, ryby, drób jako źródła białka
  • Białka jajek lub ich zamienniki (nie mają cholesterolu)
  • Napoje bez cukru (woda mineralna, świeżo wyciskane soki)

Przyprawy których możesz bezpiecznie używać to: czosnek, cebula, pieprz, szalotka, pie-truszka, sos winegret, zioła prowansalskie.

Elektrolity we krwi a zalecenia dietetyczne

Leki które przyjmujesz, a także czynność Twojej nerki przeszczepionej ma wpływ na zawar-tość we krwi niektórych elektrolitów. Może być konieczne ograniczenie w diecie produk-tów bogatych w potas lub fosforany. Zalecenia zostaną Ci przekazane przez zespół przesz-czepowy.

Przykłady produktów szczególnie bogatych w:

Potas: sok pomidorowy, suszone owoce, orzechy, brokuły, ziemniaki

Fosforany: ser żółty, orzechy, pasztety, ryby, mleko, ziarna zbóż

Chorzy po przeszczepieniu nerki są narażeni na zwiększone ryzyko złamań kości, szczegól-nie kończyn dolnych (stóp, kostek). Zapobieganie złamaniom polega na przyjmowaniu od-powiednich ilości wapnia i witaminy D (o ile nie ma przeciwwskazań, o których powie Ci lekarz).

Dobrymi źródłami wapnia są: jogurt, sery typu mozzarella i ricotta, sardynki, łosoś, mleko niskotłuszczowe.

Kontakt z zespołem przeszczepowym

Zażywanie leków immunosupresyjnych ma na celu zapobieżenie odrzucaniu przeszczepio-nej nerki, wiąże się jednak z ryzykiem pewnych działań ubocznych i powikłań. Bardzo waż-na jest komunikacja z innymi lekarzami sprawującymi opiekę medyczną (lekarz rodzinny, stomatolog, inni specjaliści, farmaceuta w aptece, w której zaopatrujesz się w leki). Powin-ni być poinformowani o fakcie, że posiadasz przeszczepioną nerkę, o lekach które zażywasz, a także o potencjalnych zagrożeniach dla Twojego zdrowia związanych z przeszczepieniem. Każdemu z wymienionych przekaż telefon kontaktowy do zespołu przeszczepowego, aby możliwe było bieżące przekazywanie informacji o Twoim zdrowiu i udzielanie konsultacji.

Objawy na które należy zwrócić uwagę

Jakkolwiek główne problemy medyczne tj. zakażenia i odrzucanie nerki będą rozwiązywane przez zespół przeszczepowy, to inne, drobniejsze problemy mogą być leczone przez lekarza rodzinnego. Chodzi o przeziębienia, zakażenia o łagodnym przebiegu, modyfikacje dawko-wania i rodzaju leków innych niż leki immunosupresyjne.

Objawy na które należy zwrócić uwagę i poinformować o nich zespół przeszczepowy to:

  • nagłe zmniejszenie objętości wydalanego moczu pomimo normalnej podaży pły-nów
  • gorączka utrzymująca się przez ponad 2 dni
  • obrzęki, nagły przyrost masy ciała o 2–3 kg w ciągu 2–3 dni
  • ból w okolicy nerki przeszczepionej
  • kaszel z odkrztuszaniem żółtej lub zielonej plwociny, krwioplucie
  • suchy kaszel trwający ponad tydzień
  • nudności, biegunka, wymioty trwające przez 2–3 dni
  • brak możliwości przyjmowania przepisanych leków immunosupresyjnych z powo-du ich nietolerancji
  • krwawienia, łatwe tworzenie się siniaków
  • czarne luźne stolce, mocz w kolorze mocnej herbaty lub czerwony
  • rumień na skórze lub inne nieobecne wcześniej zmiany na skórze
  • upławy lub świąd okolic intymnych
  • pieczenie, ból lub dyskomfort przy oddawaniu moczu, w pierwszym miesiącu po przeszczepieniu także ból w okolicy nerki przeszczepionej pojawiający się w trak-cie oddawania moczu
  • kontakt z osobą chorą na świnkę, odrę, ospę, półpasiec
  • nie występujące wcześniej osłabienie, zawroty głowy
  • konieczność skorzystania z pomocy medycznej w SOR lub pobyt w szpitalu

Słowniczek określeń medycznych

allograft lub w skrócie „graft” to potoczna nazwa na określenie narządu przeszczepionego między dwojgiem ludzi odmiennych genetycznie (nie bliźniętami jednojajowymi)

antygen – każda substancja wywołująca skierowaną przeciwko sobie odpowiedź układu immunologicznego, np. wytwarzanie przeciwciał czy aktywację komórek układu immunologicznego (limfocytów), które mogą doprowadzić do uszkodzenia przeszczepionego narządu

ATN – skrót od angielskiej nazwy oznaczającej ostrą martwicę cewek nerkowych; najczęstszą przyczyną jest niedokrwienie w czasie, gdy nerka jest przechowywana po pobraniu od dawcy, a przed przeszczepieniem. Pewien udział mają leki immunosupresyjne. Ostra martwica cewek nerkowych jest odwracalna, ale często powoduje tzw. opóźnioną czynność przeszczepu, kiedy nerka przeszczepiona nie podejmuje pracy natychmiast po przeszczepieniu.

cewka moczowa – przewód, którym mocz opuszcza pęcherz moczowy i wypływa na zewnątrz ciała

cewnik Foleya – giętki cewnik z tworzywa wprowadzany na pewien czas do pęcherza moczowego poprzez cewkę moczową, aby ułatwić swobodny odpływ moczu z pęcherza moczowego

cross-match (XM, próba krzyżowa) – badanie wykonywane zawsze przed każdym przeszczepieniem nerki; ujemny cross match oznacza, że nie ma patologicznej reakcji pomiędzy krwią biorcy i tkankami dawcy i że przeszczep jest możliwy; próba dodatnia oznacza, że zachodzi patologiczna reakcja pomiędzy krwią biorcy i tkankami dawcy i przeszczep jest niemożliwy

cukrzyca – zaburzenie polegające na niewłaściwym przetwarzaniu węglowodanów (cukrów), tłuszczy i białek, objawiające się zwiększeniem stężenia glukozy (cukru) we krwi; występuje gdy organizm nie wytwarza dostatecznej ilości insuliny lub nie przyswaja glukozy właściwie

cytomegalowirus (wirus CMV) – wirus którym zarażony jest duży odsetek ludzi w tzw. populacji ogólnej; poważną chorobę powoduje w zasadzie jedynie u osób leczonych immunosupresyjnie

HLA – skrót oznaczający ludzkie antygeny zgodności tkankowej; cząsteczki te znajdują się na większości komórek ciała, ich kompozycja jest unikalna dla każdego człowieka, są one dziedziczone od obojga rodziców. Im większa zgodność w zakresie HLA między dawcą i biorcą tym mniejsze ryzyko odrzucania i dłuższe przeżycie przeszczepu

immunosupresja – leki, które hamują odpowiedź immunologiczną w takim stopniu, aby organizm nie odrzucił, czyli nie zniszczył przeszczepionej nerki

kreatynina – produkt metabolizmu mięśni, oznaczana we krwi świadczy pośrednio o czynności przeszczepionej nerki

leukocyty, in. białe ciałka krwi (częsty skrót WBC od white blood cells) pomagają zwalczać zakażenia; niektóre leki oraz zakażenia, np. wirusem CMV, mogą zmniejszać liczbę leukocytów. W wydrukach wyników badań podaje się liczbę leukocytów w przeliczeniu na 1 mm3. Zmniejszona lub zwiększona ilość leukocytów jest objawem choroby/zakażenia

mocznik – produkt przemiany metabolicznej białek usuwany przez nerki moczowód – przewód, którym mocz płynie z nerki do pęcherza moczowego obrzęki – nadmiar wody gromadzący się w tkankach, szczególnie stóp i łydek

odrzucanie – próba zniszczenia przeszczepionego narządu przez układ immunologiczny biorcy

pęcherz moczowy – zbiornik, do którego spływa mocz z nerek i w którym jest przechowywany do czasu wydalenia z organizmu

pleśniawki – zakażenie grzybicze w jamie ustnej

PRA – tzw. przeciwciała panelowe; wartość ta określa odsetek komórek (limfocytów) dawców krwi, z którymi reaguje krew potencjalnego biorcy przeszczepu; im ten odsetek większy, tym większe PRA, a wysokie PRA oznacza mniejsze szanse na dobranie zgodnej immunologicznie nerki

przeciwciało – białko wytwarzane przez układ immunologiczny człowieka w odpowiedzi na antygen, np. po wniknięciu do organizmu bakterii czy wirusów, ale również po przeszczepieniu obcej tkanki i narządu. Przeciwciała atakujące przeszczepioną nerkę mogą doprowadzić do jej zniszczenia, czemu zapobiegają leki immunosupresyjne

przewlekła choroba nerki przeszczepionej – obejmuje wszelkie nieodwracalne i postępujące uszkodzenie nerki, może prowadzić do tzw. schyłkowej niewydolności nerek własnych bądź nerki przeszczepionej, kiedy konieczne są dializy lub kolejny przeszczep

rozkurczowe ciśnienie tętnicze krwi – mniejsze z mierzonych rutynowo dwóch wartości ciśnienia tętniczego

skurczowe ciśnienie tętnicze krwi – większa z dwóch mierzonych wartości przy pomiarze ciśnienia tętniczego krwi

stent moczowodowy, cewnik podwójnie zagięty, nazywany też double-J – cewnik o kształcie podwójnej litery J (zagięte końcówki); jest to cienka rurka z tworzywa, umożliwiająca swobodny przepływ moczu z nerki przeszczepionej przez jej moczowód do pęcherza moczowego

układ immunologiczny – zestaw wyspecjalizowanych komórek rozpoznających jako obce i zwalczających drobnoustroje, a także narządy przeszczepione

 

żródło: dr med. Monika Kraśnicka, dr med. Tomasz Kruszyna Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II,  Olgierd Smoleńsk Fizjologia nerek

Ocena

Jaka jest twoja opinia ?

← Poprzedni krok

Proszę podać poprawne imię, email oraz pytanie.

Powered by LivelyChat

9 marzec Światowy Dzień Nerek. Czym są nerki dla człowieka? Jak żyć po ich przeszczepie?

czas czytania: 63 min
0
Do góry